بحث حقوق و کرامت زنان در افغانستان نباید متوقف شود؛ زیرا محدودیت‌ها و تعرض به حقوق زنان نیز متوقف نشده است. امروز بسیاری از زنان و دختران در هراس زندگی می‌کنند. محدودیت‌های گسترده بر حضور اجتماعی آنان نه تنها کرامت انسانی را آسیب زده، بلکه بر آموزش، اقتصاد، بازار و زندگی عمومی جامعه نیز اثر منفی گذاشته است.

یکی از مهم‌ترین استدلال‌هایی که برای توجیه این وضعیت مطرح می‌شود، مقدس و غیرقابل نقد دانستن برخی برداشت‌های دینی است. گفته می‌شود که برخی احکام، از جمله نوع خاصی از پوشش زنان، یک حکم شرعی قطعی و فراتر از هر پرسش و نقد است.
اما از منظر فلسفه، باید میان دو مفهوم مهم تمایز قائل شد: ابطال‌پذیری و نقدپذیری. فیلسوف علم، کارل پوپر، توضیح می‌دهد که نظریه‌های علمی باید ابطال‌پذیر باشند؛ یعنی بتوان آن‌ها را در معرض آزمون و تجربه قرار داد. اما همه گزاره‌ها از نوع گزاره‌های علمی نیستند. برای مثال، گزاره‌ای مانند «خدا وجود دارد» را نمی‌توان در آزمایشگاه آزمود. این گزاره ابطال‌پذیر نیست، اما آیا به همین دلیل نقدناپذیر است؟ قطعاً نه.

در طول تاریخ، فیلسوفان، الهی‌دانان، شکاکان و حتی خداناباوران درباره وجود خدا بحث و استدلال کرده‌اند. بنابراین حتی گزاره‌های دینی و کلامی نیز موضوع نقد، تفسیر و گفتگو بوده‌اند.
مشکل از جایی آغاز می‌شود که یک تفسیر خاص از دین، خود را نه فقط درست، بلکه فراتر از هر نقد و پرسش معرفی می‌کند. در این حالت، آنچه مقدس می‌شود دین نیست؛ بلکه تفسیر انسان از دین است. و هنگامی که تفسیر مقدس شد، قدرت نیز مقدس می‌شود و راه نقد بسته می‌گردد.
از منظر عقل، هیچ فهم انسانی مصون از خطا نیست.از منظر علم، پیشرفت بدون نقد ممکن نیست. و از منظر اخلاق، هیچ تفسیری نباید بهانه‌ای برای سلب آزادی و کرامت انسان‌ها شود.

امروز مساله فقط حجاب نیست؛ مساله این است که آیا یک قرائت خاص از دین حق دارد خود را حقیقت نهایی بداند و زندگی میلیون‌ها زن را بر اساس برداشت خود تنظیم کند؟
دین برای مؤمنان می‌تواند مقدس باشد، اما هیچ تفسیر انسانی از دین مقدس نیست. هر تفسیری، هرقدر محترم، همچنان انسانی، خطاپذیر و قابل نقد است.
عقل می‌گوید پرسش حق انسان است.
علم می‌گوید هیچ نظریه‌ای فراتر از نقد نیست. اخلاق می‌گوید کرامت انسان بالاتر از هر قدرت و هر تفسیر است.
بنابراین، دفاع از حقوق زنان فقط یک مطالبه اجتماعی نیست؛ دفاع از این اصل بنیادین است که هیچ قدرتی حق ندارد به نام حقیقت، آزادی و کرامت انسان را قربانی کند.

تاریخ نشان داده است که هیچ قدرتی با ممنوع‌کردن پرسش پایدار نمانده است. آنچه جوامع را به پیش می‌برد، نه اطاعت کور، بلکه گفتگو، نقد و بازاندیشی است. جامعه‌ای که زنانش از حق انتخاب، آموزش و حضور اجتماعی محروم شوند، در واقع بخشی از عقل، استعداد و آینده خود را خاموش می‌کند. دفاع از کرامت زنان، دفاع از کرامت جامعه است.

محمد ناطقی