برای درک بهتر از شرایط سیاسی و امنیتی هرات زیر حاکمیت طالبان توجه به چند مورد ذیل قابل اهمیت می باشد:

یک؛ وضعیت مردم هرات؛
پیشینه مردم هرات و مبارزات آنان از بدو پیدایش طالبان سبب شده است که هر بار با تسلط این گروه بر هرات، مردم این ولایت بیش از سایر مناطق با محدودیت‌ها و فشارهای طالبان مواجه شوند. این وضعیت به نوبه خود فضای مخالفت و مقاومت مردمی در برابر طالبان را تنگ‌تر کرده است.
علاوه بر این، در دور جدید حاکمیت طالبان در هرات، شاهد همراهی شماری از علما با این گروه و نیز حضور افرادی در ساختار طالبان هستیم که اصالتاً هراتی‌اند؛ موضوعی که در دوره نخست حاکمیت طالبان سابقه نداشت. این مساله نیز در کاهش شکل‌گیری مخالفت‌های سازمان‌یافته مردمی علیه سخت‌گیری‌های طالبان بی‌تأثیر نبوده است.

دوم؛ وضعیت گروه‌های مخالف طالبان در داخل ولایت هرات
در گذشته، مجاهدین سابق هرات شناخته‌شده‌ترین گروه مخالف طالبان در این ولایت بودند و به‌عنوان هسته اصلی مخالفان سنتی این گروه شناخته می‌شدند. با این حال، این نیروها به دو دلیل تمایل چندانی به رویارویی مجدد با طالبان ندارند.
نخست، نارضایتی بسیاری از مجاهدین از به حاشیه رانده شدن و نادیده گرفته شدن آنان در دوره حکومت پیشین؛ و دوم، بالا بودن سن اکثر اعضای این مجموعه. به‌گونه‌ای که بسیاری از مجاهدین سابق اکنون از توان جسمی لازم برای سازمان‌دهی و رهبری یک تشکیلات کارآمد در مخالفت با طالبان برخوردار نیستند.

سوم؛ وضعیت مخالفان هراتی طالبان در خارج از هرات (افغانستان)
شورای عالی مقاومت ملی برای نجات افغانستان به رهبری امیر محمد اسماعیل‌خان، از مطرح‌ترین جریان‌های مخالف طالبان در خارج از افغانستان به شمار می‌رود. با این حال، این شورا به دلایل مختلف نتوانسته است فعالیت‌های چشمگیری در ولایت هرات سازمان‌دهی کند.
نخست، امیر اسماعیل‌خان به‌عنوان شناخته‌شده‌ترین چهره مخالف طالبان و رهبر این شورا، از بیشترین اعتبار و جایگاه در میان مخالفین طالبان برخوردار است؛ اما روابط نزدیک جمهوری اسلامی ایران با طالبان سبب شده ایشان نتواند در عرصه عملی و در حوزه غرب افغانستان، از نفوذ و مقبولیت خود در میان طیفی از مخالفان طالبان در هرات استفاده نماید. این مساله مانع جدی بر سر راه این شورا بوده تا جایی که این شورا، با وجود تلاش‌های مستمر از زمان آغاز فعالیت خود، نتواند موافقت شماری از فرماندهان پیشین جهادی هرات را که در ایران به سر می‌برند، برای ایجاد و سازمان‌دهی گروه‌های چریکی در ولایت هرات جلب کند.

گروه دیگر مخالفین طالبان که شامل چهره‌های از هرات مانند، وزیر، والی، نمایندهای هرات در پارلمان، روسای نظام جمهوریت، و تعداد معدودی از افسران پیشین امنیت ملی جدا از امیر اسماعیل خان هستند که به دلایل امنیتی از کشور خارج شده و در ایران و ترکیه اقامت دارند. با این حال، عملکرد این گروه نشان‌دهنده محدودیت ظرفیت آن در ایجاد و سازمان‌دهی هسته‌های مؤثر مخالف طالبان در داخل و خارج هرات بوده است.
با وجود آن‌که بیش از چهار سال از آغاز فعالیت این گروه می‌گذرد، تاکنون موفق به راه‌اندازی هیچ گونه اعتراض و یا هم عملیات مسلحانه‌ای در ولایت‌های حوزه غرب افغانستان نشده‌اند. همچنین، به نظر می‌رسد راهبرد اصلی این جریان بیش از آن‌که بر سازمان‌دهی اقدامات میدانی متمرکز باشد، بر تعاملات سیاسی و کسب امتیاز از سایر جناح‌ها و جریان‌های سیاسی استوار بوده است.

نهایتاً می‌توان به این نتیجه رسید که در نبود یک تشکیلات منسجم و سازمان‌یافته سیاسی برای رهبری مردم، مؤثرترین ابزار فشار -که نه به معنای تشویق مردم به جنگ با طالبان، بلکه به‌عنوان ضربه‌ای بر پیکره مشروعیت امارت تلقی می‌شود- بازتاب واقعیت‌ها توسط فعالان مدنی، خبرنگاران و فرهنگیان هراتی خارج از کشور در بستر فضای مجازی است. این فضا می‌تواند همچون آینه‌ای، چهره امارت طالبان را در محافل منطقه‌ای و بین‌المللی به چالش بکشد؛ امری که این امارت بیش از هر چیز نسبت به آن حساسیت دارد.

جمال عبدالناصر حبیبی