سفر اخیر وزیردفاع امارت اسلامی طالبان از کابل به روسیه (روز ششم جوزای 1405 / بیست و هفتم می 2026)و مهمتر از آن امضای تفاهم نامۀ همکاری های نظامی - فنی میان دو طرف تحول جدید در روابط و مناسبات فدراتیف روسیه برهبری ولادیمیرپوتین با طالبان است.
سوال مهم این است که آنها از این رابطه چه می خواهند و به کدام اهداف و منافع می خواهند برسند؟

روسیه اولین دولت و کشوری در جهان بود که یک سال قبل (جولای 2025/سرطان 1404)آنهم پس از چهار سال، حکومت طالبان یا امارت اسلامی افغانستان را به عنوان دولت قانونی و رسمی به رسمیت شناخت. هرچند همان وقت در بیانیۀ وزارت خارجه روسیه گفته شد که: ما معتقدیم اقدام به رسمیت شناختن رسمی دولت امارت اسلامی افغانستان، به توسعه همکاری‌های سازنده دوجانبه کشورهای ما در حوزه‌های مختلف شتاب خواهد بخشید، اما طی این یکسال در این رابطه شتابی دیده نشد. برخلاف، مقامات روسی گاه و بیگاه اظهارات متفاوت و متناقضی در مورد افغانستانِ تحت حاکمیت و امارت طالبان داشتند که بیانگر نگرانی و تردید شان در این شناسایی و رابطه با طالبان بود. در حالی که آنها می دانستند طالبان بر تمام جغرافیای افغانستان تسلط دارند، از وجود بیست گروه تروریستی و هزاران نیروی داعش در افغانستان سخن می گفتند. جالب و مهم این بود که مقامات طالبان این ادعای روس ها را بلافاصله تردید می کردند ولیکن این تردید نگرانی روس ها را مرفوع نمی کرد و موجب اطمینان آنها از افغانستانِ تحت امارت طالبان نمی شد. این موقف و موضع گیری متفاوت روس ها نشان می داد که آنها در این شناسایی رسمی صداقتی ندارند و از روی ناگزیری و بنا بر اهداف خاصی آنرا انجام داده اند و مطمئن نیستند که آیا می توانند به آن اهداف برسند یا نه؟

عدم تبعیت کشورهای منطقه از روسیه در یکسال گذشته برای شناسایی رسمی حکومت طالبان به خصوص آنهای که با مسکو رابطۀ نزدیکتر داشته اند نشان از عدم نفوذ و تاثیر گذاری دولت فداراتیف روسیه به عنوان یک قدرت مهم منطقه و مدعی یک قدرت بین المللی داشت. حتی تاجیکستان میزبان نیروهای نظامی روسیه و مقر پایگاه نظامی ارتش و استخبارات روسیه از برقراری روابط رسمی با طالبان امتناع کرد. هرچند بسیاری از کشورهای آسیای میانه و هم چنان چین و جمهوری اسلامی ایران که با روسیه روابط نزدیک و شراکت زیادی در موضع گیری های منطقه ای و جهانی در برابر امریکا و غرب دارند با طالبان روابط نزدیک ایجاد کردند، اما مانند روسیه حاضر نشدند که امارت اسلامی طالبان را به عنوان دولت قانونی و مشروع افغانستان به رسمیت بشناسند.

با توجه به این نکاتی که اشاره شد این پرسش قابل بحث و پاسخ است که حالا روسیه چرا با امارت اسلامی طالبان توافق نامۀ همکاری نظامی – فنی امضا کرد و آیا با اجرایی شدن این توافقنامه، روسیه کشورهای منطقه به خصوص جمهوری اسلامی ایران را در ایجاد این رابطه با طالبان بدنبال خود می کشاند و در تقابل با امریکا و غرب، افغانستانِ تحت امارت طالبان را شریک و یا حتی متحد خود می سازد؟

اگر توافقنامۀ همکاری نظامی – فنی کابل و مسکو تا ایجاد رابطۀ نظامی به خصوص فروش تسلیحات روسی و اعزام نظامیان طالبان برای تحصیلات نظامی به روسیه و باز سازی و نو سازی ارتش طالبان پیش برود، موضع گیری پاکستان در این مورد چه خواهد بود که با طالبان در روابط پرتنش بر سر مسایل مختلف به خصوص بر سر تی تی پی به سر میبرند؟

آیا افغانستان دوباره به میدان رقابت و بازی های استخباراتی منطقه و جهان تبدیل خواهد شد و طالبان که تا حالا ادعای سیاست دوری از این رقابت ها و بازی های منطقه ای و جهانی را داشتند با برقراری رابطۀ نظامی با روس ها و احتمالاً پس از آن با جمهوری اسلامی ایران عملاً این سیاست را کنار می گذارند و به جبهۀ مسکو- تهران در تقابل با امریکا و غرب می پیوندند؟

اگر به شکایت و انتقاد تلویحی مولوی محمدیعقوب مجاهد وزیردفاع امارت اسلامی طالبان از پاکستان در نشست امنیتی ارومچی روسیه پس از توافق همکاری نظامی – فنی با مسکو توجه شود این احتمال بیشتر قوت می گیرد که طالبان در رقابت ها و بازی های منطقه ای و جهانی تمایل دارند تا نزدیکی بیشتر با روسیه داشته باشند و با این نزدیکی بتوانند در برابر پاکستان و حتی غرب از خود دفاع کنند. او در این نشست گفت:
«برخی جهت‌ها در تلاش ارائه تصویر نادرست از افغانستان هستند. تلاش می‌کنند بار دیگر برای منافع خود، امنیت به میان آمده در کشور ما را اخلال کنند. آنها مسئولیت رویدادهای [ناکامی‌های] سیاسی، اقتصادی، امنیتی خود را به دوش افغانستان می‌اندازند. و در تلاش هستند با ارائه دلایل غیرواقعی و ناموجه کشور ما را نا امن و خطری برای منطقه جلوه دهند.»

یک روز قبل از اظهارات وزیردفاع طالبان در سوچی، الکساندار بورتنیکوف رئیس سرویس امنیت فدرال روسیه ادعا کرد که سازمان های استخباراتی بریتانیا با حمایت داعش و گروه های مخالف طالبان در صدد بیرون کردن ولایات شمال افغانستان از کنترل طالبان هستند. البته این ادعا درست و منطقی به نظر نمیرسد و بیشتر یک ادعای کاذب استخباراتی روس ها برای کشاندن طالبان در کنار خودشان و در تقابل با غرب است. روشن است که غربی ها به خصوص انگلیس ها و امریکایی ها فعلاً هیچگونه برنامه ای برای تضعیف طالبان و حمایت از مخالفان طالبان ندارند و برخلاف ادعای مقام امنیتی روسیه، غربی ها طرفدار تداوم وضعیت موجود و حاکمیت طالبان در افغانستان هستند.

اینکه روسیه در مورد توافقنامۀ همکاری نظامی – فنی چه اقدامات عملی انجام خواهد داد باید در آینده و در شکل گیری رابطۀ نظامی میان روسیه و طالبان دید که روس ها تا چه حد حاضر می شوند مطالبات طالبان را در مورد نیازمندی های نظامی شان بر آورده سازند. طالبان نیازجدی به ایجاد سیستم دفاع هوایی و دسترسی به تسلیحات ضد هوایی دارند تا هم آسمان افغانستان را از پرواز بلامانع طیارات بی سرنشین یا پهپادهای امریکایی و پاکستانی به خصوص پاکستان محافظت کنند و قدرت مقابله با بمباران هواپیماهای پاکستان را داشته باشند که در برخوردهای نظامی اخیر دیده شد که آسمان افغانستان در برابر حملات هوایی پاکستان و هر کشور دیگر بی دفاع است. هرچند وزیردفاع طالبان امروز در بازگشت سفر از روسیه در فرودگاه کابل گفت که پس از این پاکستان جرئت حمله به خاک افغانستان را نخواهد داشت و کارهای عملی توافق‌نامه همکاری نظامی فنی میان امارت اسلامی و روسیه در روزهای آینده آغاز خواهد شد، اما هنوز با قطعیت نمی توان گفت که روس ها تسلیحات پیشرفتۀ دفاع هوایی را در اختیار طالبان قرار میدهند که به حملات هوایی پاکستان نقطۀ پایان بگذارند. با وجود این، فروش و تحویل تسلیحات دفاع هوایی و انواع دیگر سلاح بر مبنای توافق جدید نظامی و فنی از سوی روسیه به طالبان محتمل و عملی است و در عملی شدن این توافق و تسهیل مناسبات نظامی میان طرفین، اعضای پیشین حزب دموکراتیک خلق مقیم روسیه و به خصوص جناح خلق این حزب می توانند نقش قابل توجه ایفا کنند.

برای روس ها کشاندن افغانستانِ تحت حاکمیت طالبان و امارت آنها در کنار خود در رقابت و مخاصمت با غرب که در واقع بازگشت به حوزۀ نفوذ قدیمی مسکو است و تضمینی برای پایداری نفوذ روسیه به آسیای میانه، اهمیت دارد. روس ها می توانند از این وضعیت در جنگ اوکراین که در واقع جنگ غیر مستقیم آنها با غرب و ناتو است سود ببرند. حتی اوکراینی ها از ایجاد رابطۀ نظامی میان روسیه و طالبان ابراز نگرانی کرده اند که روس ها از این رابطه در جنگ با اوکراین استفاده کنند.
سوال دیگری که مطرح می شود این است که آیا روسیه در مرحلۀ جدید رابطۀ خود با طالبان که با توافقنامۀ همکاری های نظامی – فنی کلید می خورد و اگر این همکاری اجرایی شود تا چه حدی می تواند کشورهای منطقه و نزدیک به خود را به این همکاری با طالبان بکشاند؟

به نظر میرسد که جمهوری اسلامی ایران یگانه کشوری باشد که حتی پیشتر و بیشتر از هند که در دشمنی با پاکستان بسیار متمایل است تا دوستی با امارت اسلامی طالبان تقویت شود و از گام های روسیه در همکاری نظامی با طالبان استقبال کند، در کنار روسیه و طالبان قرار گیرد و همچون روسیه رابطۀ نظامی خود را با طالبان شکل دهد. مقامات دیپلماتیک ایران و منابع آگاه گفته اند که جمهوری اسلامی ایران به شناسایی رسمی امارت اسلامی طالبان به عنوان دولت رسمی افغانستان نزدیک شده اند و قرار است که پس از امضای توافق صلح با امریکا این شناسایی رسمی را اعلان کند. هرچند جمهوری اسلامی ایران رابطۀ نزدیک با طالبان دارد اما این رابطه پس از تجاوز نظامی امریکا و اسرائیل به ایران در نهم حوت سال گذشتۀ 1404 خورشیدی نزدیک تر شد و بسوی امارت اسلامی طالبان به عنوان شریک منافع و حتی متحد خود در مخالفت و تقابل با امریکا می بیند.

جمهوری اسلامی ایران به شدت مخالف تضعیف قدرت و حاکمیت طالبان است و نه تنها از مخالفان آنها حمایت نمی کند بلکه بر عکس مخالفان را تشویق می کند تا به افغانستانِ تحت حاکمیت طالبان بروند و با طالبان کنار بیایند. حتی گفته می شود که مقامات استخباراتی و دیپلماتیک ایران به حاجی محمد محقق از رهبران پرنفوذ حزب وحدت اسلامی هشدار داده است که هرگونه تقابل و جنگ آنها با طالبان، به مثابۀ تقابل و جنگ با جمهوری اسلامی ایران تلقی می شود.

محمد اکرام اندیشمند