بیش از نیم قرن است که مردم افغانستان قربانی سیاست‌های مداخله‌جویانه و تروریسم‌پرور پاکستان هستند. این سیاست‌ها زیر عنوان حمایت از «جهاد» و سپس پشتیبانی از گروه‌های مسلح، از مجاهدین تا طالبان تداوم یافت و پیامد آن ویرانی گسترده افغانستان بوده است.
پاکستان محور اصلی جنگ‌های نیابتی در افغانستان بوده است. این کشور با سازمان‌دهی، تجهیز وتمویل گروه های خرابکارودهشت افگن و مشروعیت‌
بخشی به گروه‌های مسلح، در تداوم جنگ‌سالاری، باعث تخریب زیرساخت‌ها، گسترش اقتصاد مواد مخدر، فساد سازمان‌یافته و غصب زمین نقش تعیین‌کننده داشته است. سیاست موافقت یا مخالفت با گروه‌های جهادی و طالبان همواره بر اساس منافع راهبردی اسلام‌آباد تنظیم شده، نه بر بنیاد اصول حسن همجواری و همزیستی مسالمت‌آمیز.
در این راهبرد، دین و جهاد به ابزارهای فریب تبدیل شدند. هدف اصلی، ایجاد افغانستان ضعیف، فقیر، وابسته، بی‌ثبات و محروم ازرشد توسعه بوده است تا به‌عنوان «عمق استراتژیک» در رقابت منطقه‌ای، به‌ویژه در برابر هند مورد استفاده قرار گیرد.

مراحل مختلف جنگ‌های نیابتی؛
با نقش مستقیم پاکستان ، افغانستان دوره‌های متعددی از جنگ نیابتی رازیر نام جهاد تجربه کرده است:
جنگ علیه افغانستان در دوران جمهوری دموکراتیک.
جنگ تنظیم‌های مجاهدین علیه یکدیگر پس از سقوط دولت.
درگیری میان طالبان و گروه‌های جهادی.
جنگ طالبان علیه نظام جمهوری.
تداوم درگیری‌های مرزی و مداخلات مستقیم نظامی پاکستان،
حاصل این روند طولانی، کشوری ویران شده ، اقتصاد فروپاشیده، فقر گسترده، مهاجرت میلیونی، سلطه استبداد و رکود اجتماعی بوده است.

پیامدهای انسانی و اجتماعی؛
نتیجه عینی سیاست‌هاضدملی وضد دموکراتیک عبارت است از:
گسترش فقر، بیماری و ناامنی غذایی،فرار مغز ها ،محرومیت زنان و دختران از حق کار و آموزش.
لغو نهادهای قانونی،قانون اساسی وآزادی بیان،نبود مشروعیت ملی و بین‌المللی.
سلطه استبدادی ، ساختارهای تجدد ستیزو محدودکننده توسعه،فرهنگ ومعارف .
امروز میلیون‌ها شهروند افغانستان همچنان بهای رقابت‌های منطقه‌ای و سیاست‌های مداخله‌جویانه را می‌پردازند.

شورش در پاکستان، قربانی در افغانستان؛
در سال‌های اخیر، با افزایش فعالیت گروه‌های مسلح در داخل پاکستان ، ارتش این کشور بارها مناطق از افغانستان را هدف قرار داده است. قربانی اصلی این حملات، مردم غیرنظامی افغانستان بوده‌اند.
بر اساس گزارش نمایندگی سیاسی ملل متحد درافغانستان از اول ژانویه تا ۳۱ مارس ۲۰۲۶، در نتیجه درگیری‌ها میان نیروهای نظامی پاکستان و طالبان، ۳۷۲ غیرنظامی کشته و ۳۹۷ تن دیگر زخمی شده‌اند. در میان قربانیان، زنان، مردان و کودکان حضور داشته‌اند وبیش ازصدهزار انسان بیجا وآواره شده اند این آمار نشان می‌دهد که هزینه انسانی این جنگ عمدتاً بر دوش مردم ملکی افغانستان قرار گرفته است.

جمع‌بندی؛
شورش‌گری در پاکستان و قربانی شدن مردم درافغانستان، ادامه همان سیاستی است که طی دهه‌ها افغانستان را به میدان رقابت‌های نیابتی بدل کرده است. تا زمانی که این رویکرد تغییر نکند و اصل احترام متقابل و عدم مداخله جایگزین آن نشود،صلح و ثبات پایدار در افغانستان و منطقه دست‌یافتنی نخواهد بود،
راه حل: حکومت مقتدر ملی مبتنی بر قانون ودموکراسی ملی درافغانستان است.

محمد انور متین