شماری از پایتخت‌نشینان می‌گویند که از آزارواذیت محتسبان امر به معروف و نهی از منکر طالبان به ستوه آمده‌اند. آنان می‌گویند که حضور گسترده این افراد سبب ایجاد ترس و نگرانی در میان مردم شده است. با این حال، زنان به‌طور ویژه تاکید می‌کنند که حقوق آنان به‌گونه کامل نقض شده است. به گفته زنان، طالبان نه‌تنها آموزش و کار را برای دختران و زنان محدود کرده‌اند، بلکه رفت‌وآمد آزادانه در بازار را نیز برای آنان به تجربه‌ای هراس‌آور تبدیل کرده‌اند. در همین حال، شماری از فعالان حقوق بشر نیز تاکید دارند که رفتار طالبان به‌طور کامل در تضاد با معیارهای پذیرفته‌شده حقوق بشر قرار دارد.

عزیزه (مستعار) با ابراز تاسف می‌گوید که آنچه به نام امر به معروف و نهی از منکر توسط طالبان انجام می‌شود، در بسیاری از موارد به آزارواذیت زنان انجامیده است. او می‌افزاید: «با وجود این‌که زنان و دختران حجاب را رعایت می‌کنند و منظم هستند، باز هم ماموران امر به معروف طالبان بهانه‌های ناحق گرفته و با آنان برخوردی ناعادلانه می‌کنند. این وضعیت سبب شده است که زنان و دختران بیش از پیش از بیرون رفتن هراس داشته باشند. در حالی که در هیچ‌جای اسلام به آزارواذیت زنان اشاره نشده است. ما همه‌روزه شاهد چنین رفتارهایی به نام امر به معروف طالبان هستیم.»

زهرا (مستعار) که از رفتار محتسبان امر به معروف و نهی از منکر طالبان به ستوه آمده است، می‌گوید: «حضور گسترده افراد امر به معروف طالبان در سطح شهر، گشت‌وگذار را برای ما دختران بسیار دشوار کرده است. وقتی می‌خواهیم از خانه بیرون شویم، مدت زیادی فکر می‌کنیم و دقت می‌کنیم که چگونه لباس بپوشیم. با این حال، هر نوع لباسی که بپوشیم یا اگر اندکی ماسک‌مان پایین شود، افراد امر به معروف بر سر ما فریاد می‌زنند و می‌گویند: لباست را منظم کن، ماسکت را بالا ببر. اگر با مردی هم‌صحبت شویم، ما را متوقف کرده و مورد پرس‌وجو قرار می‌دهند.»

این بانو می‌افزاید: «وقتی وارد دکان یا مارکیت می‌شویم، می‌پرسند چرا دیر وقت این‌جا هستید و چرا محرم ندارید. یک‌بار از مسیری می‌گذشتم، دیدم چند دختر با وجود داشتن حجاب، هنگام عبور از سرک خندیدند؛ اما نیروهای امر به معروف آنان را متوقف کرده و تهدید کردند که به حوزه منتقل‌شان می‌کنند. آن‌ها برای هر موضوعی بهانه‌گیری می‌کنند؛ حتا با پدر یا برادر خود هم نمی‌توانیم با آرامش رفت‌وآمد کنیم. هرجا که ما را ببینند، متوقف می‌کنند و شروع به پرس‌وجو می‌کنند. حتا با کوچک‌ترین سوءظن، افراد را به حوزه می‌برند که این کار سبب بدنامی می‌شود.»

شادابه (مستعار) بانوی دیگری، می‌گوید: «وقتی صدای محتسب را شنیدم، از غرور و عزت نفسم کاسته شد. هیچ چیزی نگفتم، فقط با نگاه‌های خشن به او نگاه کردم. از دور متوجه می‌شدم که به اندام و سر و صورتم نگاه می‌کند. می‌دانستم که می‌گوید دکمه حجابت را ببند، اما به راه خود ادامه دادم. وقتی صدا زد، در دلم بود جوابش را بدهم، اما از حضور مردان و حتا کودکان در آنجا شرم کردم. زیرا پس از صدا زدن چپن‌ سفید، که کنار سرک و مارکیت‌ها دیده می‌شوند و برای بسیاری از دختران حس ترس ایجاد می‌کنند، به طرفم نگاه می‌کردند. فقط با نگاه خود به او فهماندم که به شما مربوط نمی‌شود.»
این بانو با ناامیدی می‌افزاید: «اما کاری نمی‌شود کرد؛ روزانه صدها دختر مانند من حرف‌ها و صداهای آزاردهنده محتسبان امر به معروف و نهی از منکر طالبان را می‌شنوند. جز عادت کردن، کاری از دست ما ساخته نیست.»

بکتاش (مستعار) نیز از رفتار محتسبان امر به معروف و نهی از منکر طالبان شکایت دارد و آنان را از «مزاحم‌ترین و بدرفتارترین» افراد در جامعه می‌داند. او می‌گوید: «این افراد، همان‌گونه که ظاهرشان آزاردهنده است، رفتار و گفتار زشت و ناپسندشان در کوچه‌پس‌کوچه‌ها و جاده‌های پایتخت نیز موجب آزار شده و نگرانی و ترس را در دل شهروندان ایجاد می‌کند.»
این جوان می‌افزاید: «کارکنان یا محتسبان اداره امر به معروف طالبان، مانند علف هرز در هر گوشه و کنار حضور دارند و در تمامی امور مردم مداخله می‌کنند؛ حریم خصوصی را رعایت نمی‌کنند، احترام به بزرگان و شفقت در برابر کودکان را در نظر نمی‌گیرند و در بسیاری از موارد به لت‌وکوب مردم می‌پردازند.»

در همین حال، مسعوده کوهستانی، فعال حقوق زنان، مدعی است که ماموران امر به معروف طالبان دختران را به‌منظور تجاوز جنسی به‌زور با خود می‌برند. او ادعا می‌کند: «افراد امر به معروف طالبان نه‌تنها سبب آزارواذیت زنان در جاده‌ها و مارکیت‌ها می‌شوند، بلکه در بسیاری از موارد دیده شده است که دختران جوان را به بهانه‌های مختلف به خاطر تجاوز جنسی با خود می‌برند و تا هنوز از سرنوشت آنان خبری نیست که کجا هستند یا زنده‌اند یا خیر.»

حمیرا قادری، فعال حقوق بشر، می‌گوید که رفتار طالبان به‌طور کامل در تضاد با معیارهای حقوق بشر قرار دارد. او می‌افزاید: «زمانی که حق آزادی و کرامت انسانی زنان با محدود کردن رفت‌وآمد، پوشش، صدا، آموزش و کار از آنان گرفته می‌شود، در واقع آزادی‌های اساسی و بنیادی‌شان سلب می‌گردد. حتا در جریان اعتراضات زنان در افغانستان نیز بازداشت‌های خودسرانه به‌طور گسترده صورت می‌گیرد. شلاق زدن یک رفتار کاملاً غیرانسانی است که به‌شدت تحقیرآمیز بوده و می‌تواند زنده‌گی اجتماعی زنی را که مورد شلاق قرار می‌گیرد، نابود کند. اقدامات طالبان را می‌توان مصداق جنایت علیه بشریت دانست.»

این فعال حقوق بشر می‌گوید: «یکی از راهکارهای موثر، مستندسازی وضعیت زنان در افغانستان از طریق گزارش‌دهی به نهادهایی چون سازمان عفو بین‌الملل، دیدبان حقوق بشر و دیگر سازمان‌های حقوق بشری است. همچنین به اشتراک‌گذاری وضعیت زنان با استفاده از نام مستعار در پلتفرم‌های مختلف می‌تواند کمک‌کننده باشد. ای کاش حمایت‌های عملی بیش‌تری برای پشتیبانی از دختران افغان صورت گیرد؛ زیرا بسیاری از زنان بیکار هستند. فراهم‌سازی بسته‌های اینترنتی می‌تواند زمینه را برای دسترسی آنان به مشاوره‌های حقوقی و روانی و ارتباط با خارج از افغانستان فراهم کند.»

این در حالی است که چندی پیش شماری از باشندگان ولایت هرات نیز از رفتار سخت‌گیرانه محتسبان امر به معروف و نهی از منکر طالبان در این ولایت، به‌ویژه در برابر زنان و دختران شکایت داشتند.
باشندگان هرات در گفتگو با روزنامه ۸صبح گفته بودند که رفتار محتسبان امر به معروف و نهی از منکر طالبان توهین‌آمیز بوده و رفت‌وآمد در سطح شهر را برای مردم دشوار کرده است.

آدرینا بهزاد