| Von der Vorherrschaft Großbritanniens und dem Einfluss der Sowjetunion bis zur Rolle der USA und Pakistans – eine Analyse der tatsächlichen Machtverhältnisse | ||||
| تاریخ انتشار: ۱۱:۲۳ ۱۴۰۵/۸/۲۹ | کد خبر: 201344 | منبع: |
پرینت
|
|
از سلطه امپراتوری بریتانیا و نفوذ شوروی تا نقش آمریکا و پاکستان؛ بررسی صاحبان واقعی قدرت
مقدمه:
هنگامی که از کسانی سخن گفته میشود که درباره آینده افغانستان تصمیم میگیرند، معمولاً نگاهها به افرادی معطوف میشود که رسماً در رأس حکومت قرار دارند یا در رسانهها بهعنوان تصمیمگیرندگان سیاسی معرفی میشوند. اما پرسش اصلی فقط این نیست که چه کسی صاحب یک مقام رسمی است؛ پرسش مهمتر این است که چه کسانی ابزارهای واقعی قدرت سیاسی، نظامی و اقتصادی را در اختیار دارند و تا چه اندازه میتوانند تصمیمهای اساسی را شکل دهند.
تاریخ افغانستان نشان میدهد که استقلال رسمی یک کشور همیشه به معنای استقلال واقعی سیاسی نیست. در دورههای گوناگون، قدرتهای خارجی بر مسیر سیاسی افغانستان تأثیر عمیقی گذاشتهاند: ابتدا بریتانیا، سپس اتحاد شوروی و پس از آن ایالات متحده، در کنار پاکستان، نقش مهمی در تحولات این کشور داشتهاند.
تز اصلی این مقاله آن است که برای شناخت تحولات افغانستان باید از ساختارهای رسمی قدرت فراتر رفت و نیروهای داخلی و خارجیِ اثرگذار بر سرنوشت کشور را بررسی کرد.
۱. بریتانیا؛ افغانستان در رقابت قدرتهای بزرگ؛
در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، افغانستان یکی از میدانهای مهم رقابت ژیوپلیتیکی میان امپراتوری بریتانیا و روسیه تزاری بود. بریتانیا افغانستان را عمدتاً بهعنوان منطقهای حائل میدید که باید از گسترش نفوذ روسیه به سوی هندِ تحت سلطه بریتانیا جلوگیری کند.
جنگهای سهگانه انگلیس و افغانستان و توافقهای سیاسی آن دوره نشان میدهد که بریتانیا تا چه اندازه بر سیاست خارجی افغانستان نفوذ داشت. در دوره حکومت عبدالرحمانخان و دهههای پس از آن، دامنه استقلال عمل افغانستان در سیاست خارجی محدود بود. توافق سال ۱۹۰۵ میان بریتانیا و حبیباللهخان نیز ادامه همین ترتیبات بود. افغانستان پس از جنگ سوم انگلیس و افغانستان در سال ۱۹۱۹ توانست استقلال سیاست خارجی خود را بازیابد. با این حال، موقعیت جغرافیایی کشور همچنان آن را در کانون توجه قدرتهای خارجی نگه داشت.
۲. اتحاد شوروی؛ از نفوذ سیاسی تا مداخله نظامی؛
در قرن بیستم، اتحاد شوروی به یکی از مهمترین قدرتهای خارجی اثرگذار بر افغانستان تبدیل شد. روابط کابل و مسکو، بهویژه در دوره محمدظاهرشاه و سپس محمدداوودخان، گسترش یافت.
با کودتای حزب دموکراتیک خلق افغانستان در آوریل ۱۹۷۸ و بیثباتیهای پس از آن، نفوذ شوروی افزایش پیدا کرد. در دسامبر ۱۹۷۹، نیروهای شوروی وارد افغانستان شدند، حفیظالله امین را از قدرت کنار زدند و از روی کار آمدن ببرک کارمل حمایت کردند. از آن پس، حکومت افغانستان بهشدت به پشتیبانی سیاسی و نظامی مسکو وابسته شد. این مداخله نهتنها ساختار سیاسی کشور را تغییر داد، بلکه جنگی طولانی را رقم زد که آثار آن هنوز بر جامعه افغانستان باقی است.
۳. آمریکا و پاکستان؛ فصل تازهای از نفوذ خارجی؛
در دوران جنگ سرد، افغانستان به یکی از میدانهای اصلی رقابت آمریکا و اتحاد شوروی تبدیل شد. ایالات متحده از مقاومت علیه حضور شوروی حمایت کرد و پاکستان به شریک و واسطهای مهم در انتقال کمکهای مالی و نظامی بدل شد.
سازمان اطلاعات ارتش پاکستان، آیاسآی، در سازماندهی و توزیع کمکها میان گروههای مختلف مجاهدین نقش محوری داشت. در نتیجه، پاکستان نهتنها بر روند نظامی، بلکه بر ترکیب سیاسی و توازن قدرت در میان گروههای مقاومت افغانستان نیز نفوذ پیدا کرد.
پس از خروج نیروهای شوروی و سقوط حکومت مورد حمایت مسکو، این نفوذ پایان نیافت. پاکستان همچنان یکی از بازیگران مهم سیاست افغانستان باقی ماند و بعدها از طالبان نیز حمایت کرد. در این روند، منافع آمریکا و پاکستان در برخی دورهها همپوشانی داشت، اما پاکستان همزمان اهداف راهبردی مستقل خود را در افغانستان دنبال میکرد.
۴. آمریکا پس از یازدهم سپتامبر؛ بازسازی دولت در شرایط وابستگی خارجی؛
پس از حملات یازدهم سپتامبر ۲۰۰۱، آمریکا به افغانستان حمله کرد و نخستین حکومت طالبان را سرنگون ساخت. سپس با مشارکت گسترده آمریکا و متحدانش، ساختار سیاسی جدیدی در کشور ایجاد شد.
حکومتهای حامد کرزی و اشرف غنی از نهادهای رسمی و انتخابات برخوردار بودند؛ با این حال، در حوزههای مهمی مانند امنیت، تأمین مالی و پشتیبانی نظامی به ایالات متحده و شرکای بینالمللی وابستگی زیادی داشتند. این وابستگی دامنه استقلال عمل سیاسی آنان را محدود میکرد. در همان زمان، پاکستان با وجود همکاری رسمی با آمریکا، همچنان نفوذ قابل توجهی بر تحولات افغانستان داشت.
در نتیجه، وضعیتی متناقض شکل گرفت: آمریکا از ایجاد دولت افغانستان حمایت میکرد، اما پاکستان نیز بازیگری بود که منافعش همیشه با منافع حکومت افغانستان یا سیاست واشنگتن همسو نبود.
۵. توافق دوحه و سقوط جمهوری افغانستان؛
توافق دوحه در ۲۹ فوریه ۲۰۲۰ میان ایالات متحده و طالبان، نمونهای روشن از توازن واقعی قدرت بود. حکومت افغانستان در مذاکرات اصلی طرف برابر و محوری نبود و آینده سیاسی کشور در روندی مورد بحث قرار گرفت که دولت منتخب افغانستان در آن نقش تعیینکنندهای نداشت.
این توافق مسیر خروج نیروهای بینالمللی را هموار کرد. در اوت ۲۰۲۱، جمهوری افغانستان فروپاشید و طالبان بار دیگر قدرت را به دست گرفتند. این رویداد پرسشی اساسی ایجاد کرد: استقلال حکومتی که بقای آن تا این اندازه به پشتیبانی نظامی خارجی وابسته بود و سرنوشت سیاسیاش در مذاکراتی بدون مشارکت مؤثر خودش بررسی میشد، تا چه اندازه واقعی بود؟
سقوط کابل نشان داد که حاکمیت رسمی، بدون توانایی مستقل و پایدار برای تصمیمگیری، بهتنهایی تضمینکننده استقلال نیست.
۶. پاکستان و طالبان پس از بازگشت طالبان به قدرت؛
پس از بازگشت طالبان به قدرت، برخی تصور میکردند پاکستان میتواند نفوذ خود را در افغانستان بهصورت دایمی و بدون محدودیت گسترش دهد. اما روابط دو طرف پیچیدهتر از این تصور از آب درآمد.
تنش بر سر خط دیورند، اختلاف درباره تحریک طالبان پاکستان (TTP)، درگیریهای مرزی و اتهامهای متقابل نشان میدهد که منافع طالبان و پاکستان در همه زمینهها یکسان نیست. با این حال، این اختلافها بهتنهایی به معنای پایان نفوذ پاکستان نیست؛ پیوندهای سیاسی، نظامی و انسانیای که طی دههها شکل گرفتهاند، بهسادگی از میان نمیروند.
در عین حال، چین، ایران، روسیه و دیگر کشورها نیز منافع سیاسی، اقتصادی و امنیتی خود را در افغانستان دنبال میکنند. بنابراین آینده کشور در شبکهای پیچیده از مناسبات داخلی و خارجی شکل میگیرد.
۷. اختلاف طالبان و پاکستان؛ جنگ واقعی یا تنشی با کارکرد سیاسی؟
تنشهای اخیر میان طالبان و پاکستان معمولاً نشانه اختلاف جدی میان دو متحد پیشین معرفی میشود. واقعیت این است که درگیریها، اتهامهای متقابل و قربانیانی در دو سوی مرز وجود داشته است. با این حال، از دیدگاه من باید پرسش دیگری نیز مطرح شود: آیا این تنشها به معنای گسستی بنیادی است، یا ممکن است دستکم بخشی از پیامدهای آن برای هر دو طرف کارکرد سیاسی داشته باشد؟
این برداشت، تحلیل و فرضیه شخصی من است و نباید آن را واقعیتی اثباتشده یا دلیلی بر وجود توافقی پنهانی میان طالبان و پاکستان تلقی کرد.
نخست آنکه هزینه مستقیم درگیریها را عمدتاً مردم عادی و نیروهای ردهپایین میپردازند، در حالی که تصمیمگیرندگان اصلی به همان اندازه در معرض پیامدهای آن قرار نمیگیرند. دوم آنکه با وجود اتهامهای متقابل، نشانهای از قطع کامل پیوندهای تاریخی و شبکهای میان دو طرف دیده نمیشود. سوم آنکه نمایش یا برداشت عمومی از رویارویی با پاکستان میتواند برای طالبان سود سیاسی داشته باشد: بخشی از مخالفان طالبان ممکن است در فضای دفاع از کشور، اختلافهای سیاسی خود را موقتاً کنار بگذارند و در کنار طالبان قرار گیرند.
چنین وضعی میتواند به طالبان امکان دهد خود را مدافع حاکمیت ملی معرفی کنند و مشروعیت سیاسی بیشتری به دست آورند. در عین حال، اگر شبکههای انسانی و سیاسی مرتبط با پاکستان در افغانستان همچنان باقی بمانند، پاکستان نیز ممکن است بخشی از نفوذ خود را حفظ کند.
البته این استدلال به معنای آن نیست که هر درگیری نظامی ساختگی است یا قربانیان غیرنظامی بخشی از یک نقشه از پیش طراحیشدهاند. منظور این است که در کنار پرسش «چه کسی با چه کسی میجنگد؟» باید پرسید چه نیروهایی از پیامدهای این درگیری سود میبرند.
در سیاست، همیشه نباید فقط پرسید چه کسی با چه کسی میجنگد؛ گاهی پرسش مهمتر این است: چه کسی از این جنگ سود میبرد و چه کسی بهای آن را میپردازد؟
۸. آیا حاکمان افغانستان مستقل از نفوذ خارجی به قدرت رسیدهاند؟
پرسش بنیادی دیگر این است که حاکمان افغانستان تا چه اندازه از اراده مردم برخاستهاند و تا چه اندازه قدرت خود را مدیون حمایت دولتها یا بازیگران خارجی بودهاند.
در تاریخ معاصر افغانستان، شماری از حاکمان از راه وراثت، کودتا، توافقهای سیاسی، پشتیبانی نظامی یا حمایت خارجی به قدرت رسیده و آن را حفظ کردهاند. این به معنای آن نیست که همه حاکمان صرفاً از بیرون منصوب شدهاند یا نیروهای داخلی نقشی نداشتهاند؛ بلکه نشان میدهد حمایت خارجی بارها در تعیین اینکه چه کسی به قدرت برسد یا در قدرت بماند، اثرگذار بوده است.
تلاشهای استقلالطلبانه افرادی چون اماناللهخان و محمدداوودخان نیز نباید نادیده گرفته شود. همچنین حکومتهای پس از ۲۰۰۱ از طریق انتخابات مشروعیت رسمی به دست آوردند، اما وابستگی گسترده آنان به کمک مالی و نظامی خارجی، استقلال عملیشان را محدود میکرد.
ضعف اساسی افغانستان تنها دخالت خارجی نبوده است؛ ناتوانی در ایجاد نظمی پایدار که مشروعیت آن بر مشارکت آزاد و گسترده مردم استوار باشد نیز نقش مهمی داشته است. تا زمانی که قدرت سیاسی بر رضایت عمومی و مشارکت مؤثر شهروندان تکیه نکند، خطر وابستگی حاکمان به حمایت خارجی و دستگاههای محدود قدرت داخلی باقی خواهد ماند.
۹. منابع زیرزمینی افغانستان؛ عاملی دیگر در توجه قدرتهای خارجی؛
افغانستان افزون بر موقعیت ژئوپلیتیکی، منابع طبیعی قابل توجهی نیز دارد. بررسیهای زمینشناسی از وجود ذخایر آهن، مس، طلا، لیتیوم، عناصر کمیاب، سرب، روی و سنگهای قیمتی در بخشهای مختلف کشور حکایت میکند. این منابع میتوانند برای توسعه اقتصادی افغانستان اهمیت داشته باشند و همزمان توجه سرمایهگذاران و قدرتهای منطقهای و جهانی را جلب کنند.
در دورهای که مواد معدنی برای فناوریهای نوین، انرژی و صنعت اهمیت راهبردی بیشتری یافتهاند، منابع افغانستان نیز میتوانند در محاسبات اقتصادی و ژئوپلیتیکی جایگاه مهمتری پیدا کنند.
با این حال، سادهسازی خواهد بود اگر همه مداخلات تاریخی در افغانستان را صرفاً به رقابت بر سر معادن نسبت دهیم. موقعیت جغرافیایی، نگرانیهای امنیتی، رقابتهای منطقهای و منافع اقتصادی، هر یک در دورههای مختلف نقش متفاوتی داشتهاند. بررسی دقیق منابع معدنی و رقابت بر سر بهرهبرداری از آنها، موضوع مقالهای مستقل است.
۱۰. الگویی تکرارشونده؛ استقلال رسمی و وابستگی عملی؛
مرور تاریخ افغانستان الگویی تکرارشونده را نشان میدهد: قدرتهای خارجی تغییر کردهاند، اما وابستگی ساختاری کشور بارها ادامه یافته است. در قرن نوزدهم بریتانیا، در قرن بیستم اتحاد شوروی و در دورههای بعد ایالات متحده و پاکستان نقش مهمی در شکلدادن به تحولات افغانستان داشتهاند.
امروز مناسبات پیچیدهتر شده است. افزون بر پاکستان، چین، ایران، روسیه و دیگر کشورها نیز منافع خود را دنبال میکنند. در داخل افغانستان نیز قدرت واقعی در دست رهبریای متمرکز است که از مشروعیت دموکراتیک گسترده برخوردار نیست و تصمیمهای مهم در حلقهای محدود گرفته میشود.
بنابراین باید پرسید آیا کشوری واقعاً مستقل است، اگر آینده سیاسی آن یا زیر تأثیر منافع خارجی تعیین شود یا در انحصار ساختار قدرتی غیرنماینده قرار گیرد؟
نتیجهگیری؛ بدون اراده مردم، استقلال واقعی ممکن نیست؛
تاریخ افغانستان فقط تاریخ جنگها، تغییر حکومتها و مداخلات خارجی نیست؛ تاریخ مردمی نیز هست که بارها هزینه تصمیمهایی را پرداختهاند که در اتخاذ آنها سهم اندکی داشتهاند.
پرسش اساسی فقط این نیست که افغانستان در عرصه بینالمللی بهعنوان کشوری مستقل شناخته میشود یا نه؛ پرسش این است که آیا مردم افغانستان واقعاً میتوانند درباره آینده سیاسی کشور خود تصمیم بگیرند؟
استقلال واقعی با جایگزین کردن یک قدرت خارجی با قدرتی دیگر به دست نمیآید. همچنین با انحصار قدرت در دست یک گروه سیاسی یا نظامی و تصمیمگیری به نام مردم تحقق نمییابد. افغانستان به نظمی سیاسی نیاز دارد که بر اراده مردم، مشارکت برابر گروههای اجتماعی، حاکمیت قانون و استقلال ملی استوار باشد.
تنها زمانی که مردم خود بتوانند درباره آینده کشورشان تصمیم بگیرند، افغانستان نه فقط از نظر رسمی، بلکه در عمل نیز مستقل خواهد بود.
حیدر قاسمی
منابع و مآخذ:
• Encyclopaedia Iranica، «روابط انگلیس و افغانستان» و «معاهده انگلیس و افغانستان در سال ۱۹۰۵».
• وزارت خارجه ایالات متحده، دفتر تاریخنگار: «تهاجم شوروی به افغانستان و واکنش آمریکا، ۱۹۷۸ تا ۱۹۸۰».
• خدمات پژوهشی کنگره آمریکا (CRS)، گزارشهای مربوط به سیاست آمریکا در افغانستان و نقش پاکستان در حمایت از مجاهدین.
• وزارت خارجه قطر، متن و گزارش رسمی امضای توافقنامه دوحه، ۲۹ فوریه ۲۰۲۰.
• خدمات زمینشناسی ایالات متحده (USGS)، «ارزیابی مقدماتی منابع معدنی غیرسوختی افغانستان»، گزارش ۲۰۰۷.
• Afghanistan Analysts Network، «نقطه گسست؟ تشدید منازعه افغانستان و پاکستان»، ۲۹ مارس ۲۰۲۶.
• Chatham House، تحلیل ریشههای تاریخی و منطقهای تنش افغانستان و پاکستان، مارس ۲۰۲۶.
------------------------------------------------------------------------
Wer entscheidet über Afghanistan?
Von der Vorherrschaft Großbritanniens und dem Einfluss der Sowjetunion bis zur Rolle der USA und Pakistans – eine Analyse der tatsächlichen Machtverhältnisse
Einleitung:
Wenn von denjenigen die Rede ist, die über die Zukunft Afghanistans entscheiden, richtet sich der Blick häufig auf Personen, die offiziell an der Spitze der Regierung stehen oder in den Medien als politische Entscheidungsträger auftreten. Doch entscheidend ist nicht allein, wer ein Amt innehat. Wichtiger ist, wer tatsächlich über politische, militärische und wirtschaftliche Machtmittel verfügt und grundlegende Entscheidungen beeinflussen kann.
Die Geschichte Afghanistans zeigt, dass formelle staatliche Unabhängigkeit nicht immer tatsächliche politische Unabhängigkeit bedeutet. In unterschiedlichen Perioden haben ausländische Mächte erheblichen Einfluss auf den politischen Kurs des Landes genommen: zunächst Großbritannien, später die Sowjetunion und danach die Vereinigten Staaten – neben Pakistan als regionalem Akteur.
Die zentrale These dieses Beitrags lautet: Um die politischen Entwicklungen Afghanistans zu verstehen, muss man hinter die offiziellen Machtstrukturen schauen und die inneren wie äußeren Kräfte untersuchen, die das Schicksal des Landes tatsächlich beeinflussen.
1. Großbritannien: Afghanistan im geopolitischen Machtkampf
Im 19. und frühen 20. Jahrhundert war Afghanistan ein wichtiger Schauplatz des geopolitischen Wettstreits zwischen dem Britischen Empire und dem Russischen Zarenreich. Großbritannien betrachtete Afghanistan vor allem als strategischen Puffer, der den Zugang zu Britisch-Indien vor einer Ausweitung russischen Einflusses schützen sollte.
Die drei Anglo-Afghanischen Kriege und die politischen Vereinbarungen jener Zeit zeigen, wie stark Großbritannien die afghanische Außenpolitik beeinflusste. Während der Herrschaft Abdur Rahman Khans und in den folgenden Jahrzehnten war der außenpolitische Handlungsspielraum Afghanistans erheblich eingeschränkt. Der Vertrag von 1905 zwischen Großbritannien und Habibullah Khan setzte diese Regelungen fort. Erst nach dem Dritten Anglo-Afghanischen Krieg 1919 konnte Afghanistan seine außenpolitische Unabhängigkeit zurückgewinnen. Seine geografische Lage hielt das Land jedoch weiterhin im Zentrum ausländischer Interessen.
2. Die Sowjetunion: Vom politischen Einfluss zur militärischen Intervention
Im 20. Jahrhundert wurde die Sowjetunion zu einer der wichtigsten ausländischen Einflussmächte in Afghanistan. Die Beziehungen zwischen Kabul und Moskau entwickelten sich insbesondere während der Herrschaft von Mohammed Zahir Schah und später unter Mohammed Daoud Khan weiter.
Mit dem Staatsstreich der Demokratischen Volkspartei Afghanistans im April 1978 und der anschließenden Instabilität nahm der sowjetische Einfluss erheblich zu. Im Dezember 1979 marschierten sowjetische Truppen in Afghanistan ein, stürzten Hafizullah Amin und unterstützten die Machtübernahme Babrak Karmals. Von da an war die afghanische Regierung in hohem Maße von der politischen und militärischen Unterstützung Moskaus abhängig. Die Intervention veränderte die politische Ordnung des Landes und führte zu einem langen Krieg, dessen Folgen die afghanische Gesellschaft bis heute prägen.
3. Die USA und Pakistan: Ein neues Kapitel ausländischer Einflussnahme
Während des Kalten Krieges wurde Afghanistan zu einem zentralen Schauplatz der Auseinandersetzung zwischen den Vereinigten Staaten und der Sowjetunion. Die USA unterstützten den Widerstand gegen die sowjetische Präsenz. Pakistan wurde dabei zu einem wichtigen Partner und Vermittler bei der Weiterleitung militärischer und finanzieller Hilfe.
Der pakistanische Geheimdienst ISI spielte eine zentrale Rolle bei der Organisation und Verteilung der Unterstützung an verschiedene afghanische Mudschaheddin-Gruppen. Dadurch gewann Pakistan Einfluss nicht nur auf die militärischen Entwicklungen, sondern auch auf die politische Zusammensetzung und das Machtgleichgewicht innerhalb des afghanischen Widerstands.
Nach dem Abzug der sowjetischen Truppen und dem Sturz der von Moskau unterstützten Regierung endete dieser Einfluss nicht. Pakistan blieb ein wichtiger Akteur in der afghanischen Politik und unterstützte später auch die Taliban. Die Interessen der USA und Pakistans überschnitten sich in bestimmten Phasen, doch Pakistan verfolgte zugleich eigene strategische Ziele in Afghanistan.
4. Die USA nach dem 11. September: Staatlicher Wiederaufbau unter ausländischer Abhängigkeit
Nach den Anschlägen vom 11. September 2001 griffen die Vereinigten Staaten militärisch in Afghanistan ein und beendeten die erste Herrschaft der Taliban. Anschließend wurde unter maßgeblicher Beteiligung der USA und ihrer Verbündeten eine neue politische Ordnung aufgebaut.
Die Regierungen unter Hamid Karzai und Ashraf Ghani verfügten über formelle Institutionen und wurden durch Wahlen legitimiert. Gleichzeitig waren sie in zentralen Bereichen – insbesondere bei Sicherheit, Finanzierung und militärischer Unterstützung – in hohem Maße von den Vereinigten Staaten und ihren internationalen Partnern abhängig. Diese Abhängigkeit begrenzte ihren politischen Handlungsspielraum. Pakistan behielt trotz seiner offiziellen Zusammenarbeit mit den USA erheblichen Einfluss auf die Entwicklungen in Afghanistan.
So entstand ein widersprüchliches Verhältnis: Die USA unterstützten den Aufbau eines afghanischen Staates, während Pakistan zugleich ein Akteur blieb, dessen Interessen nicht immer mit denen der afghanischen Regierung oder Washingtons übereinstimmten.
5. Das Doha-Abkommen und der Fall der afghanischen Republik
Das Doha-Abkommen vom 29. Februar 2020 zwischen den Vereinigten Staaten und den Taliban war ein besonders aufschlussreiches Beispiel für die tatsächlichen Machtverhältnisse. Die afghanische Regierung war an den entscheidenden Verhandlungen nicht als gleichberechtigter zentraler Vertragspartner beteiligt. Die politische Zukunft des Landes wurde somit in einem Prozess verhandelt, in dem die gewählte Regierung keine maßgebliche Rolle spielte.
Das Abkommen ebnete den Weg für den Abzug der internationalen Truppen. Im August 2021 brach die afghanische Republik zusammen, und die Taliban übernahmen erneut die Macht. Dies wirft eine grundlegende Frage auf: Wie unabhängig war eine Regierung, deren Fortbestand in hohem Maße von ausländischer militärischer Unterstützung abhing und deren Zukunft in entscheidenden Verhandlungen ohne ihre maßgebliche Beteiligung behandelt wurde?
Der Fall Kabuls zeigte, dass formelle Souveränität allein keine tatsächliche Unabhängigkeit garantiert.
6. Pakistan und die Taliban nach der erneuten Machtübernahme
Nach der Rückkehr der Taliban an die Macht wurde häufig angenommen, Pakistan könne seinen Einfluss in Afghanistan dauerhaft und uneingeschränkt ausbauen. Die Beziehungen erwiesen sich jedoch als komplexer.
Die Spannungen um die Durand-Linie, die Auseinandersetzungen um Tehrik-e Taliban Pakistan (TTP), Grenzkonflikte und gegenseitige Vorwürfe zeigen, dass die Interessen der Taliban und Pakistans nicht in allen Fragen übereinstimmen. Das bedeutet jedoch nicht automatisch, dass Pakistan seinen Einfluss verloren hat. Politische, militärische und personelle Verbindungen, die über Jahrzehnte entstanden sind, lassen sich nicht ohne Weiteres auflösen.
Zudem verfolgen China, Iran, Russland und weitere Staaten eigene politische, wirtschaftliche und sicherheitspolitische Interessen in Afghanistan. Die Zukunft des Landes wird daher durch ein komplexes Geflecht innerer und äußerer Machtverhältnisse beeinflusst.
7. Der Konflikt zwischen den Taliban und Pakistan: Ein echter Krieg oder ein politisch nützliches Spannungsverhältnis?
Die jüngsten Spannungen zwischen den Taliban und Pakistan werden häufig als Ausdruck eines ernsthaften Konflikts zwischen ehemaligen Verbündeten dargestellt. Tatsächlich gibt es Auseinandersetzungen, gegenseitige Vorwürfe und Opfer auf beiden Seiten der Grenze. Aus meiner Sicht sollte jedoch auch eine andere Frage gestellt werden: Handelt es sich um einen grundlegenden Bruch, oder können zumindest einige Folgen dieser Spannungen für beide Seiten politisch nützlich sein?
Diese Überlegung ist meine persönliche politische Einschätzung und Hypothese. Sie ist weder eine bewiesene Tatsache noch ein Nachweis für eine geheime Vereinbarung zwischen den Taliban und Pakistan.
Erstens tragen vor allem die Menschen auf beiden Seiten der Grenze die unmittelbaren Folgen der Auseinandersetzungen. Zivilisten und einfache Angehörige der Sicherheitskräfte werden zu Opfern, während die maßgeblichen politischen Entscheidungsträger die Kosten nicht in gleicher Weise tragen. Zweitens ist trotz gegenseitiger Vorwürfe keine vollständige Abkehr von den historischen und personellen Verbindungen zwischen beiden Seiten erkennbar. Drittens kann die öffentliche Darstellung einer Konfrontation mit Pakistan den Taliban einen politischen Vorteil verschaffen: Teile ihrer Gegner könnten angesichts einer vermeintlichen nationalen Verteidigung ihre politischen Differenzen vorübergehend zurückstellen und sich an die Seite der Taliban stellen.
Ein solcher Prozess könnte die Taliban stärken, weil sie sich als Verteidiger der nationalen Souveränität darstellen und zusätzliche Legitimität gewinnen könnten. Pakistan wiederum könnte Einfluss behalten, sofern seine über Jahre gewachsenen personellen und politischen Netzwerke in Afghanistan fortbestehen.
Das bedeutet nicht, dass jeder militärische Zusammenstoß inszeniert ist oder zivile Opfer Teil eines vorher festgelegten Plans sein müssen. Es bedeutet vielmehr, dass neben der Frage, wer gegen wen kämpft, auch untersucht werden sollte, welche Kräfte von den Folgen dieser Auseinandersetzungen profitieren.
**In der Politik sollte man nicht nur fragen, wer gegen wen kämpft. Manchmal ist die wichtigere Frage: Wer profitiert von diesem Krieg – und wer trägt seinen Preis?**
8. Haben die Herrscher Afghanistans unabhängig vom Einfluss ausländischer Mächte regiert?
Eine weitere grundlegende Frage betrifft die politische Geschichte Afghanistans: In welchem Maße sind die Herrscher des Landes tatsächlich aus dem Willen der Bevölkerung hervorgegangen, und in welchem Maße verdankten sie ihre Macht der Unterstützung ausländischer Staaten oder einflussreicher externer Akteure?
Viele Herrscher erlangten und sicherten ihre Macht durch Erbfolge, Staatsstreiche, politische Absprachen, militärische Unterstützung oder die Hilfe ausländischer Mächte. Das bedeutet nicht, dass alle afghanischen Herrscher ausschließlich von außen eingesetzt wurden oder dass innere politische Kräfte keine eigene Rolle spielten. Es zeigt jedoch, dass ausländische Unterstützung wiederholt beeinflusste, welche Akteure an die Macht gelangten oder dort bleiben konnten.
Die Unabhängigkeitsbestrebungen von Amanullah Khan und Mohammed Daoud Khan dürfen dabei nicht übersehen werden. Auch die Regierungen nach 2001 erhielten durch Wahlen eine formelle Legitimation. Ihre starke Abhängigkeit von ausländischer Finanz- und Militärhilfe schränkte jedoch ihre tatsächliche Handlungsfreiheit ein.
Eine grundlegende Schwäche Afghanistans lag somit nicht nur in der Einflussnahme ausländischer Staaten, sondern auch darin, dass es dem Land über lange Zeit nicht gelang, eine stabile politische Ordnung aufzubauen, deren Legitimität auf einer breiten und freien Beteiligung der Bevölkerung beruht.
9. Afghanistans Bodenschätze: Ein weiterer Faktor im Interesse ausländischer Mächte
Neben seiner geopolitischen Lage verfügt Afghanistan über bedeutende natürliche Ressourcen. Geologische Untersuchungen weisen auf Vorkommen von Eisen, Kupfer, Gold, Lithium, seltenen Erden, Blei, Zink und Edelsteinen in verschiedenen Landesteilen hin. Diese Ressourcen könnten für die wirtschaftliche Entwicklung Afghanistans wichtig sein und zugleich das Interesse regionaler und internationaler Akteure wecken.
In einer Zeit, in der Rohstoffe für moderne Technologien, Energieversorgung und industrielle Produktion strategisch an Bedeutung gewinnen, können Afghanistans Bodenschätze auch in geopolitischen und wirtschaftlichen Überlegungen eine größere Rolle spielen.
Es wäre jedoch zu einfach, sämtliche historischen Interventionen in Afghanistan ausschließlich mit dem Interesse an Bodenschätzen zu erklären. Geografische Lage, Sicherheitsinteressen, regionale Rivalitäten und wirtschaftliche Überlegungen haben in unterschiedlichen Perioden jeweils eine eigene Rolle gespielt. Eine detaillierte Untersuchung der mineralischen Ressourcen und der Konkurrenz um ihre Nutzung verdient einen eigenen Beitrag.
10. Ein wiederkehrendes Muster: Formelle Unabhängigkeit und tatsächliche Abhängigkeit
Ein Blick auf die politische Geschichte Afghanistans zeigt ein wiederkehrendes Muster: Die äußeren Einflussmächte haben sich verändert, doch die strukturelle Abhängigkeit des Landes ist immer wieder sichtbar geworden. Im 19. Jahrhundert war es vor allem Großbritannien, im 20. Jahrhundert die Sowjetunion und in späteren Perioden waren es die Vereinigten Staaten und Pakistan, die die Entwicklungen Afghanistans maßgeblich beeinflussten.
Heute sind die Machtverhältnisse komplexer. Neben Pakistan verfolgen auch China, Iran, Russland und andere Staaten eigene Interessen. Zugleich liegt die tatsächliche Macht innerhalb Afghanistans bei einer Führung, der eine breite demokratische Legitimation fehlt und die wichtige Entscheidungen in einem engen Machtzirkel trifft.
Damit stellt sich erneut die Frage, ob ein Land tatsächlich unabhängig ist, wenn seine politische Zukunft entweder von ausländischen Interessen oder von einer nicht repräsentativen inneren Machtstruktur bestimmt wird.
Schlussfolgerung: Ohne den Willen der Bevölkerung gibt es keine wirkliche Unabhängigkeit
Die Geschichte Afghanistans ist nicht nur eine Geschichte von Kriegen, Regierungswechseln und ausländischen Interventionen. Sie ist auch die Geschichte einer Bevölkerung, die wiederholt die Folgen politischer Entscheidungen tragen musste, an denen sie selbst kaum beteiligt war.
Entscheidend ist nicht allein, ob Afghanistan auf internationaler Ebene als unabhängiger Staat anerkannt wird. Entscheidend ist vielmehr, ob die Menschen in Afghanistan tatsächlich über ihre politische Zukunft bestimmen können.
Eine wirkliche Unabhängigkeit kann nicht dadurch erreicht werden, dass eine ausländische Einflussmacht durch eine andere ersetzt wird. Ebenso wenig entsteht sie dadurch, dass eine kleine politische oder militärische Gruppe die Macht monopolisiert und im Namen der Bevölkerung Entscheidungen trifft.
Afghanistan braucht eine politische Ordnung, die auf dem Willen der Bevölkerung, der gleichberechtigten Beteiligung aller gesellschaftlichen Gruppen, Rechtsstaatlichkeit und nationaler Souveränität beruht. Erst wenn die Menschen selbst über die Zukunft ihres Landes entscheiden können, wird Afghanistan nicht nur formal, sondern auch tatsächlich unabhängig sein.
Haidar Qasemi
Quellen und weiterführende Literatur:
• Encyclopaedia Iranica: „Anglo-Afghan Relations“ sowie „Anglo-Afghan Treaty of 1905“ (historische Einordnung der britischen Kontrolle über die afghanischen Außenbeziehungen). https://www.iranicaonline.org/articles/anglo-afghan-relations/
• U.S. Department of State, Office of the Historian: „The Soviet Invasion of Afghanistan and the U.S. Response, 1978–1980“. https://history.state.gov/milestones/1977-1980/soviet-invasion-afghanistan
• Congressional Research Service (CRS): Berichte zur US-Politik in Afghanistan und zur Unterstützung der Mudschaheddin über den pakistanischen Geheimdienst ISI. https://www.everycrsreport.com/reports/R45818.html
• Ministry of Foreign Affairs of Qatar: „Agreement for Bringing Peace to Afghanistan“, 29. Februar 2020. https://mofa.gov.qa/en/qatar/latest-articles/latest-news/details/2020/02/29/agreement-for-bringing-peace-to-afghanistan-signed-under-auspices-of-the-state-of-qatar
• U.S. Geological Survey (USGS): „Preliminary Non-Fuel Mineral Resource Assessment of Afghanistan 2007“, Open-File Report 2007-1214. https://pubs.usgs.gov/publication/ofr20071214
• Afghanistan Analysts Network: Fabrizio Foschini, Rachel Reid und Roxanna Shapour, „Breaking Point? The mounting conflict between Afghanistan and Pakistan“, 29. März 2026. https://www.afghanistan-analysts.org/en/reports/war-and-peace/breaking-point-the-mounting-conflict-between-afghanistan-and-pakistan/
• Chatham House: Analyse zu den historischen und regionalen Ursachen der Spannungen zwischen Afghanistan und Pakistan, März 2026. https://www.chathamhouse.org/2026/03/afghanistan-and-pakistan-are-facing-open-war-de-escalation-needed
• International Institute for Strategic Studies (IISS): „The Taliban after five years in power“, Oktober 2026. https://www.iiss.org/publications/strategic-comments/2026/10/the-taliban-after-five-years-in-power/
>>> در این کشور همیشه خارجی ها تصمیم گیرندگان اصلی بودند و مردم ما همیشه قربانی منافع دیگران شده اند
احمد از ایران
>>> من تن به دیکتاتوری نمیدهم، من مستقل امدم و وابسته به هیچ نیرویی نیستم، فقط مردم! هرانچه خواست مردم باشد، در پارلمان هر چیز به نفع مردم باشد من دفاع میکنم
>>> ملت افغانستان باید در تصمیم گیری های مهم شرکت کنند و حضور داشته باشند.
>>> ملت افغانستان از عدالت استقبال میکند، اما نه از عدالت گزینشی. قانونی که تنها یک طرف را هدف بگیرد و طرف دیگر را از پاسخگویی معاف کند، عدالت نیست
>>> آمریکایی ها قبلا تصمیم گرفته اند
>>> در نظام رعیتی، مردم صاحب حق نیستند صاحب تکلیفاند. حاکم در جایگاه بالا قرار دارد و مردم در پایین. قدرت فرمان میدهد و رعیت اطاعت میکند. اما در نظام شهروندی، دولت مالک مردم نیست امانتدار حقوق آنان است. همین تفاوت، مرز میان استبداد و حکومت قانون را روشن میکند.
نخست زن. تاریخ نشان داده است که بدن زن همواره یکی از میدانهای مهم قدرت بوده است. جان استوارت میل، در بحث «انقیاد زنان»، فرودستی زنان را یکی از کهنترین شکلهای سلطه اجتماعی میدانست. مساله فقط این نیست که زنان چه میپوشند یا کجا میروند مساله بنیادیتر این است که آیا زن صاحب اراده و حق است یا موضوع تصمیم دیگران؟
محمد
>>> چه کسی مالک افغانستان است؟
نه حاکم، نه یک قوم، نه یک مذهب و نه یک ایدیولوژی؛ افغانستان متعلق به مردم آن است و دولت باید امانتدار حقوق و ثروت آنان باشد
>>> با عرض سلام .
حضور مستقيم وفزيكي امريكا درافغانستان نشان داد كه امريكا وديگرمتحدانش سياست مشخص وبرنامه اي روشن ندارند وبدتر ازهمه اينكه آنان همكاري صادقانه مطابق انچه ميگويند نميكنند.
واين مساله به نظرمن برميگردد به مسوولان ضعيف وپول دوست .
و همين گونه است كه مقامات درطول همين ده ها سال گذشته به فكر منافع شخصي شان بودند.
بهرام_لوگر
>>> احمد دردی
طالب یک پروژه استخباراتی، یک بازی خطرناک یک توطئه بزرگ از سوی دولت های بزرگ برای منطقه ساخته شده و سخت حمایت میشود همسایه ها این را به خوبی میدانند و به همین خاطر از ترس آن کشور های بزرگ صدای خود را بلند نمی کنند.
این که چه وقت این پروژه تکمیل و یا ناکام میگردد معلوم نیست و از فکر و توان تحلیل گران ما بالا است.
>>> ***
خدا کند این فقط
مردم افغانســــــتان باشند که تصمیم گیرندۀ نهایی باشند؛
نه فشــارهای همسایگان،
و نه تحمیــــل منویـــات ایالات متحده،
بیش از سی ســــــــال دربه دری و آوارگی و خونریزی و سیـــاه روزی؛
مــــــردم کشـــــور ما را به اندازۀ کافی آگــــاه و فهمیده ساخته است که
درمورد صـــــلاح و خـــوبی و آیندۀ بدور از جـــنــــگ مملــــکــت خودشان درســـــت و صحیـــــح تصمیم گیری نمایند؛
نـــه بیــگـــانـــه هـــــا....!!!!
(غلام رســـــول مـــــرادی)
از ایران
تهران
>>> من که آینده افغانستان را می بینم اشغال امریکا از افغانستان خلاص نمی شود و جنگ های خونین خلاص نمی شود زیرا مردم افغانستان در طول تاریخ نمی خواهد زیر اشغال کشور های کفری قرار بگرد ودر آنجا یک تعداد عناصر سست عنصر وجود دارد که نمی خواهد صلح و افغانستان از اشغال کشور های کفری رها یابد مانند محیب صالح و غیره
>>> امریکایها بادیگرخارجیها قبلا درمورداغغانستان تصمیم شان را گرفته اندومذاکرات بین الافغانی صرف بازی طفلانه است،زیراانها به نیکی درک کرده اندکه افغان فاقدرشعوروبینش سیاسی است ومنافع ملی ومردم ووطن برایشان مهم نیست.اینکه دراینده چه رخ خواهدداد قطعاکسی چیزی نمیداند.طبعا وقت شماوابستگی اقتصادی دارید،پس وابستگی سیاسی وتصمیم گیری دارید،ازینجاست که افغان خط سرخ وقول وقرارنداردوهمواره مطابق دستوربادارخوددررقص وپایکوبی است.
>>> همیشه درتمامی امورات داخلی وخارجی افغاستان کشورهای بیگانه مانندامریکای هاتصمیم میگیرند.
ملا عبدالله از کمپ مسلخ ولایت هرات
>>> غرب میگوید دموکراسی و آزادی بیان و حقوق بشر.
چین میگوید من فابریکه دنیا هستم و به تمام دنیا مواد تولید شده در فابریکه های خود را صادر میکنم و نیروی کار ارزان دارم و مواد خام فراوان دارم و مالیات کم دارم و زمینه را برای سرمایه گزاری سرمایه گزاران از سراسر جهان فراهم میکنم و با ذخیره ارزی که از فروش مواد تولیدی خود در سراسر جهان بدست می آورم،در دیگر کشور ها سرمایه گزاری میکنم و زیر ساخت های کشور های دیگر را با هفتاد و پنج فیصد پول قرضه خود و پانزده فیصد پول کشور مربوط با تخنیک و تکنالوژی و انجنیران خود میسازم وبعضی فابریکه های تولیدی خود را نیز به این کشور ها انتقال میدهم و در خود منطقه تولید میکنم و زمینه کار را برای مردم فراهم میکنم.
پس چین میگوید که شما به دولت کمونستی من و حقوق بشر و دموکراسی و آزادی مطبوعات چه غرض دارید؟
حقوق بشر عبارت ار تولید ریادتر و با کیفیت تر و سیر شدن شکم گرسنه مردم و لباس و سرپناه برای مردم است.
خربوزه بخور،ترا به پالیز چکار؟
اما عرب میگوید،نی.ایطور نمیشود.تو خانه های گلی مردم را در سنکیانگ خراب میکنی و برایشان آسمان حراش ها میسازی.تو مردم را که مثل چرسی ها در مسجد افتاده اند و نماز میخوانند،میبری و برایشان یک کسب و کار و حرفه یاد میدهی و در فابریکه ها بالایشان کار میکنی.
خلاصه کلام،ایالت سنکیانگ سمرقند و بخارا شده است و چین دولت شوروی.
بنأ همان طوری که غرب از افغانستان برای ختم دولت شوروی کار گرفت،حالا نوبت دولت کمونستی چین است.
مسلمان ها همه یک دین دارند.اما برای غرب دو نوع مسلمان وجود دارد:یکی مسلمانان آزادی خواه و مجاهد و دیگری مسلمانهای تروریست.
حالا غرب در یک دوراهی قرار گرفته است.هم باید از مسلمانها حمایت کند و هم باید بر علیه مسلمانها بجنگد.
جالب اینجاست که غرب در وسایل اطلاعات جمعی شان هر روز از حقوق مسلمانهای ایغو دفاع میکنند و دولت چین را محکوم میکنند،اما از کشور های مسلمان به سرگردگی عربستان و ایران.هیچ صدایی نمی برآید و با دولت چین قرار داد های تجاری میبندند.
بازهم خانه همی غربی ها آباد.اگر همین غربی ها نباشد،کی از حقوق مسلمانها دفاع خواهد کرد😅؟
در افغانستان چهل سال میشود از حقوق مسلمانها دفاع میکند.نیم مردم را توسط روس ها کشت و نیم باقیمانده را خودش میکشد.
>>> امريكا تصميم گيرنده است. اين دلالان و معامله گران سياسي فقط براي امتياز گيري چاپلوسي ميكنند. اينها نه طرح دارند و نه هم در فكر صلح هستند. اينها شير هاي غران در افغانستان هستند ولي پيش باداران موش هاي پژمردده ي بيش نيستند. هر كدام خودرا به نحوي مطرح ميسازد. همين موره هاي معامله گر كه در بيست سال اخير وطن را به يغما بردند، باز هم بالاي شانه هاي مردم سوار ميشوند. كسيكه كابل را ويران كرد، هزار ها إنسان را قرباني عقده هاي شخصي خود كرد، از بودجه دولتي مليون ها دالر خرج دسترخوان، امنيت، كاروانهاي موتر هاي زره وغيره وغيره اش تمويل ميشود، مظاهره ميكند، نه دو لت را به رسميت ميشناسد و نه هم شوراي صلح را. هنوز هم خودرا در هر در و ديوار ميزند تا اورا قدرت بدهند. اما بيچاره فراموش كرده كه او حتي در خانه شخصي خود رهبر نيست. حزب از هم پاشيد ولي او هيچ بخود نميگيرد.
>>> امريكا تصميم گيرنده است. اين دلالان و معامله گران سياسي فقط براي امتياز گيري چاپلوسي ميكنند. اينها نه طرح دارند و نه هم در فكر صلح هستند. اينها شير هاي غران در افغانستان هستند ولي پيش باداران موش هاي پژمردده ي بيش نيستند. هر كدام خودرا به نحوي مطرح ميسازد. همين موره هاي معامله گر كه در بيست سال اخير وطن را به يغما بردند، باز هم بالاي شانه هاي مردم سوار ميشوند. كسيكه كابل را ويران كرد، هزار ها إنسان را قرباني عقده هاي شخصي خود كرد، از بودجه دولتي مليون ها دالر خرج دسترخوان، امنيت، كاروانهاي موتر هاي زره وغيره وغيره اش تمويل ميشود، مظاهره ميكند، نه دو لت را به رسميت ميشناسد و نه هم شوراي صلح را. هنوز هم خودرا در هر در و ديوار ميزند تا اورا قدرت بدهند. اما بيچاره فراموش كرده كه او حتي در خانه شخصي خود رهبر نيست. حزب از هم پاشيد ولي او هيچ بخود نميگيرد.
>>> طالبان را با عدالت نسبتی نیست از ان گذشته طالبان
تنها با ضعف جمهوریت حاکم کشورنشد.طالبان با آمریکا به شمول برخی از کشورای همسایه برسرافغانستان معامله کرد.
>>> تالب را پشتوها در افغانستان حمایت ، بقیه اقوام در افغانستان نسبت به تالب بسیار منفعل رفتار کردند و آمریکا با آنها توافق کرد مردم افغانستان در برابر تالب تسلیم بودند حالا چرا انتظار دارید بقیه کشورها بجای افغانیها با تالب درگیر شوند .
>>> افغانستان یک کشور فقیر است که مردم آن در طی سال های گذشته از طریق جنگ امرار معیشت کرده اند.
در زمان موجودیت قوای شوروی در افغانستان دولت از طرف شوروی اعاشه و اباطه میشد و ... از طرف غرب و کشور های عربی.
فعلاً نیز طالبان از مراجع مشخص تمویل میشوند.بناُ معیشت افغان ها از راه جنگ است و جنگ و فقر هر دو عامل بی اتفاقی ملت ها در افغانستان است...
>>> هموطنان عزیز سلام! یگانه عاملی که میتواند همبستگی ملی رادر وطن عزیز ما تآمین کند احترام گزاشتن به همدیگر است. طوریکه به طرف مقابل بگویم .این وطن ازتو هم است .چرا در حفاظت .نظافت .پیشرفت وترقی آن کوشش نمی کنی. ازآب وخاک آن استفاده میکنی ودرمقابل درد وغم ان چشم پوشیده تیر میشوی. ونباید شهروند درجه یک ودرجه دوم...بدبینی وخودکامه گی وجود داشته باشد. وگرنه این وطن مظلوم آباد وآرم شدنی نیست.هرگز هرگز آرام نمیشود. و نفاق بجز خرابی و جنگ فایده دیگر ندارد. نتیجه آن را در سالهای قبل دیدیم. دراین عصر وزمان تابکسی احترام نکنی تورا احترام نمیکند . و به هر اندازه که دیگران را دوست داشته باشی تورا به همان اندازه دوست میدارند. خودرا تحمیل کردن به دیگران وقتش گذشته است. بی جهت تلاش کردن دل بدی را به بار میاورد.وبس
باحترام م ن ت کابل
>>> تنها عامل که میتواند به بحران چندین صد ساله افغانستان نطقه پایان ببخشد، فقط تجزیه است و بس!
احمد از کابل
>>> تنها عاملی که افغانستان را از بدبختی نجات می دهد، تجزیه افغانستان و جدا کردن قوم پشتون از سایر اقوام است....
صادق از پنجشیر
>>> افغانستان همیشه دچار تفرقه خواهد بود.چون فقر جهل در این کشور ریشه دوانیده.
>>> در پشت نظام طالبان، حلقهای از تکنوکراتها، نظامی ها، استخباراتیها و نخبگه های آموزشدیده از نهادهای آموزشی داخلی و یا خارجی پشتونها قرار دارند که ریشههای آنان به دوران دههها پیش و یا دوران جمهوریت آمریکایی بازمیگردد. در اصل سقوط جمهوریت به معنای فروپاشی ساختار قدرت پشتونها نبود؛ بلکه تنها غیرافغان ها/غیرپشتون های سهم شان در قدرت را از دست دادند. کادرهای غیرپشتون سرزمین آبایی را ترک کردند و جامعه خود را بدون سازمان و رهبری رها نمودند.
>>> متاسفانه بایستی گفت که قدرت های بزرگ تصمیم گیر سرنوشت افغانستان هستند. ایران- روسیه - پاکستان - امریکا این چهار کشور بیشترین تاثیر گذاری را در صحنه معادلات افغانستان دارند. رهبران شمالی اعم از تاجیک و هزاره و ازبک بایستی منتظر فرصت مناسب باشند و البته خریت نکنند و دنبال چند چوکی بی ارزش نباشند. بدون اسلحه و پشتیبانی خارجی فعلا نمیتوان کار زیادی انجام داد.
>>> از آغاز تشکیل کشور افغانستان،سرنوشت افغانستان توسط افغانها تعین نشده است،بلکه توسط کشور های خارجی تعین شده است.
دولت احمد شاه ابدالی به کمک انگلیس و روس ها تشکیل شد که هم به هند حمله کند و هم به ایران و در نتیجه نفوذ انگلیس را در هند و ایران زیاد کند و همچنان نفوذ روسیه را در ایران زیاد کند.
با تشکیل دولت دوست محمد خان،اول نماینده روسیه به دربار امیر حاضر میشود و بعداً نماینده انگلیس. دوست محمد خان با انگلیس ها جور نمی آید و در نتیجه جنگ اول افغان و انگلیس در میگیرد. دولت دوست محمد حان را کی تجهیز و تمویل میکند؟ روسیه تزاری.
جنگ دوم افغان و انگلیس نیز در رقابت با تزار روسیه و نفوذ شان در افغانستان صورت میگیرد.
بالاخره دولت انگلیس قناعت میکند که افغانستان در سیاست داخلی اش خود مختار باشد،اما سیاست خارجی اش بدست انگلیس باشد.
عبدالرحمن خان نیز بخاطر این که توجه افغانها رااز سیاست خارجی به سیاست داخلی برگرداند، جهاد را علیه کافرستان اعلان کرد ومردم آن را مسلمان ساخت و نام منطقه را به نورستان تبدیل کرد. و همچنان جهاد را بر علیه هزاره ها و اهل تشیع اعلان کرد و یک تعداد زیاد شان کشته و یک تعداد شان اسیر شدتد و منحیث غلام کنیز در بازار های افغانستان فروخته شدند.
با شروع جنگ اول جهانی و ضعیف شدن انگلیس و از بین رفتن دولت تزاری روسیه و تشکیل دولت شوروی،امان الله خان به کمک دولت شوروی اعلام استقلال کرد و انگلیس. ها استقلال افغانستان را برسمیت شناختند.
دولت شوروی به مناطق آسیای میانه نفوذ کرد و سمرقند و بخارا راتسخیر کرد و پادشاه بخارا به افغانستان پناهنده شد وجهاد علیه شوروی را از افغانستان اعلان کرد . امان الله خان تحت فشار روس ها پادشاه بخارا را از افغانستان خارج کرد و روابط اش با شوروی خدشه دار شد و بطرف اروپا سفر کرد و با آلمان وترکیه روابط برقرار کرد.
شوروی و انگلیس که در پیمان وارسای مقصر جنگ اول جهانی آلمان را میدانستند،از آلمان در خواست غرامت کردند. در افغانستان برضد امان الله خان شدتد وازحبیب الله بچه سقاو پشتیبانی کردند.
فرانسه که از یکجا شدن انگلیس و شوروی در افغانستان برای خود خطر احساس کرد، نادرشاه را از پاریس بر علیه بچه سقاو فرستاد.
بعداً اختلافات میان امان الله خان و نادرشاه بمیان آمد. نادرشاه طرفداران امان الله خان را در کابل محاکمه کرد و برادر نادرشاه نیز که سفیر در آلمان بود، از طرف طرفداران امان الله خان به قتل رسید. در کابل نیز نادرشاه توسط عبدالخالق هزاره کشته شد.
طاهرشاه که نزده ساله بود،منحیث پادشاه انتخاب شد ، اما صلاحیت کار بدست کاکایش هاشم خان صدر اعظم بود.درین دوره افغانستان به شکل دیکتاتوری توسط هاشم خان صدر اعظم اداره میشد متکی به خود بود و به فقر زندگی میکرد وبا کشور های خارجی چندان رابطه نداشت. بعد از جنگ دوم جهانی طاهر شاه خودش قدرت را بدست میگیر و کوشش میکند در روابط خویش با شرق و غرب موازنه ایجاد کند.
اما در جریان سفر اش به ایتالیا توسط پسر کاکاییش به کمک اعضای خلق و پرچم کودتا میکند و قدرت را بدست میگیرد.
با خراب شدن روابط داود خان با شوروی،حزب خلق و پرچم علیه اش کودتا میکنند و قدرت را بدست میگیرند.
کشور های غربی و چین و کشور های عربی از مجاهدین دفاع میکنند و اًنها را به قدرت میرسانند.
روابط دولت ربانی با روسیه خوب میشود و در تاجکستان جنگ خلاص میشود.بی نظیر بوتو و بیل کلینتن گروه طالبان را تشکل میکنند.
بعداً حادثه یازدهم سپتامبر میشود وامریکا بالای افغانستان حمله میکند و بعداً مذاکرات دوحه میشود و طالبان دوباره به سر قدرت میرسند.
حالا نیز تا زمانی که کشور های خارجی در مورد افغانستان تصمیم نگیرند،افغانستان به همین شکل باقی خواهد ماند.
این که چه وقت و به چه شکل و بخاطر چی کدام کشور خارجی در افغانستان دوباره مداخله کند،هنوز معلوم نیست و باید به نظر میرسد. زیرا تا بحال هر کشور خارجی که به افغانستان حمله کرده است،پایش در منجلاب گیر افتاده است و مجبور شده است بیرون برود.
هرچند دولت طالبان تحت فشار امریکا قرار دارند که هرچه زودتر وهلبز داخان را بطرف چین باز کنند،اما چین با دیپلوماسی مانع چنین چیزی میشود و با تطبیق یگان پروژه های خورد و ریزه و رشوت دادن به طالبان،مانع این کار میشوند.