مهاجرت شهروندان خراسان/افغانستان در پنج سال اخیر، یکی از بزرگترین تراژدی‌های سده جاری خورشیدی است. ما این سده را با همین تراژدی آغاز کردیم و هنوز ادامه دارد. فکر نمی‌کنم که در هیچ جای دیگر دنیا چنین تراژدی در جریان باشد. مهاجرت ده میلیون انسان و دوام نوار زمانی مهاجرت به مدت بیشتر از پنج سال عمده‌ترین ویژگی‌های این تراژدی بزرگ است. ویژگی عمده دیگر این است که در دوره از مهاجرت مردم ما اکثرا افراد تحصیل یافته و دانش‌آموخته مجبور به مهاجرت شده‌اند.

طالبان و نهادهای ناظر بین‌المللی در دو سال اخیر پیوسته آمار برگشتی‌ها یا در واقع اخراجی‌ها را اعلام می‌کنند و می‌خواهند از آن یک روایت مثبت بسازند دال بر اینکه گویا وضعیت سیاسی و امنیتی و اقتصادی کشور خوب شده و مردم بر می‌گردند. آمار هزاران انسان دیگری که روزانه در حال بیرون شدن هستند و در مسیرهای پر خطر قطارهای بلاانقطاع درست کرده‌اند، اعلام نمی‌شود.

از برگشت به کشور سخن گفته می‌شود اما از مهاجرت مجدد و تداوم روند مهاجرت چیزی گفته نمی‌شود. به نفع نهادهای بین‌المللی هم همین است که برگشت به خراسان/افغانستان را برجسته بسازند تا بتوانند کمک بیشتر جذب کنند که نفع سازمانی در آن نهفته است. کارمندان نهادهای امدادرسان در جامعه گرسنه ما بالاترین حقوق را می‌گیرند و هر چند روز یک بار از ضرورت ارسال کمک بیشتر سخن می‌گویند.

این در حالی است که از بخت بد مردم ما، جهان نیز وارد یک مرحله جنگ و درگیری شدید شده و در گوشه‌های مختلف جهان، جنگ و بحران و بی‌ثباتی دامن گسترده است. اروپا به عنوان یک مقصد عمده مهاجرت بدلیل جنگ اوکراین دچار ترس و لرز از گسترش جنگ شده و احزاب راست‌گرای ضد مهاجر در کشورهای اروپا با وعده سخت‌گیری بیشتر بر مهاجران برنده انتخابات‌ها شده‌اند. خاورمیانه نیز درگیر جنگ است و ایران و پاکستان به عنوان مقاصد اکثریت مهاجران حالت بحرانی جنگی دارند.

در چنین اوضاع و احوالی کشته شدن ده‌ها پناهجو در مرز این یا آن کشور، به یک خبر عادی تبدیل شده است. مرزبانان کشورهای مختلف بسیار به سادگی بسوی جوانان ما شلیک می‌کنند، انگار که پرندگان را شکار می‌کنند. گرما و سرما و گرسنگی و تشنگی و حوادث ترافیکی در مسیرهای مهاجرتی نیز آمار بلندی از تلفات انسانی را حمل می‌کنند.

دردناکتر این است که راه‌حل کوتاه مدتی برای این بحران دیده نمی‌شود. طالبان هم از مهاجرت جوانان خشنود می‌شوند و فکر می‌کنند که با بیرون شدن هر شهروند خطر یک جرقه شورش مردمی رفع می‌شود و هم با آمار برگشتی‌ها بازی سیاسی می‌کنند. برگشتی‌ها برای آنان آماری است که موضع آنان را در چانه زنی با نهادهای کمک کننده تقویت می‌کند. آنان از سهمیه مهاجران به جیب می‌زنند و هیچ راه حل درازمدتی ارایه نمی‌کنند. آنان پروای گرسنگی مردم را ندارند و فقر و مهاجرت را به مقدرات الهی ربط می‌دهند.

راه حل اساسی که کنار زدن طالبان از قدرت است، مورد توجه قرار نمی‌گیرد. همه به فرار از فقر و طالبان فکر می‌کنند اما کسی به این فکر نمی‌کند که راه حل مبارزه در داخل کشور بر علیه همین دو پدیده است.

نورالله ولیزاده