گزارش تازه وزارت امور خارجه کشور شاهی هالند درباره وضعیت زبان ها در افغانستان.
زبان فارسی؛
فارسی؛ زبان رابط ۷۵ درصد مردم افغانستان در حاشیه بوروکراسی طالبان
گزارش تازه وزارت امور خارجه هلند درباره وضعیت افغانستان (منتشرشده در دسامبر ۲۰۲۵)، شکاف عمیق میان زبان عمومی مردم و سیاست‌های زبانی ط‌البان را برملا می‌کند.
این سند رسمی نشان می‌دهد در حالی که زبان فارسی (دری) ابزار اصلی ارتباط میان اکثر اقوام افغانستان است، ساختار اداری حاکم به سمت تک‌زبانی و غلبه کامل زبان پشتو حرکت کرده است.

بر اساس داده‌های بازتاب‌یافته در این گزارش ۱۳۵ صفحه‌ای، زبان فارسی(دری) نقش «زبان رابط» (Lingua Franca) را در سراسر افغانستان ایفا می‌کند.
بیش از ۷۵ درصد جمعیت کشور—شامل اقوام مختلف و بخش قابل توجهی از پشتون‌ها—به این زبان تسلط دارند و در دادوستدهای روزمره، بازرگانی و ارتباطات بین‌قومی از آن استفاده می‌کنند.
با این حال، ارزیابی‌های سند نشان می‌دهد که این وزن اجتماعی در بوروکراسی کنونی منعکس نشده است.

پس از روی‌کارآمدن دوباره ط‌البان در اگست ۲۰۲۱ و برکناری بخش عمده‌ای از قضات و کارمندان دوره جمهوریت، انتصاب‌های جدید ط‌البان عمدتاً از میان نیروهای پشتوزبان ولایات جنوبی و شرقی انجام شده است.
در نتیجه این تغییر ترکیب انسانی، فرامین رهبری ط‌البان، دستورالعمل‌های وزارتی، لایحه‌ها و احکام دادگاه‌ها به‌طور فزاینده‌ای تنها به زبان پشتو صادر می‌شوند؛ روندی که دسترسی شهروندان غیرپشتوزبان به خدمات اداری و دادخواهی را با چالش جدی مواجه کرده است.

این گزارش همچنین به حاشیه‌نشینی سایر زبان‌های کشور اشاره می‌کند.
زبان‌هایی مانند ازبکی، ترکمنی، بلوچی و نورستانی که پیش‌تر در مناطق خود دارای رسمیت اداری و آموزشی بودند، تحت حاکمیت طالبان عملاً از چرخه مکاتبات دولتی خارج شده و اولویت مطلق در نظام آموزشی و آزمون‌ها به زبان پشتو داده شده است.
ارزیابی سند دولت هلند در نهایت تاکید می‌کند که سیاست یک‌دست‌سازی زبانی در دستگاه‌های دولتی، تقابل آشکاری با واقعیت‌های میدانی و تقاضای روزمره جامعه افغانستان پیدا کرده است.

احمدی خراسانی