هرگاه تاجیکان در هر گوشه‌ای از جهان گرد هم می‌آیند، جشنواره‌ها و محافلی برپا می‌کنند، از پیشینه و داشته‌های تمدنی و فرهنگی خویش یاد می‌کنند، درباره وضعیت امروز تاجیکان می‌اندیشند و برای آینده گفتگو و راه‌حل جست‌وجو می‌کنند، بی‌تردید باید از آن استقبال کرد. چنین گردهمایی‌هایی می‌تواند فرصتی ارزشمند برای شناخت بیشتر یکدیگر، تقویت پیوندهای فرهنگی و اجتماعی و ایجاد زمینه‌ای برای همدلی و همکاری میان تاجیکان باشد.
اما در کنار این اصل مثبت، یک نکته اساسی را نیز نباید نادیده گرفت، محافلی که با نام تاجیکان برگزار می‌شوند، نباید در انحصار افراد، گروه‌ها یا حلقه‌های خاص قرار گیرند.

اخیراً محفلی در فرانکفورت برگزار شد که شماری از تاجیکان در آلمان و دیگر کشورهای اروپایی، از جمله من، نه‌تنها از برگزاری آن اطلاعی نداشتیم، بلکه تا پس از برگزاری نیز روشن نشد که این برنامه با ابتکار چه کسانی، با چه هدفی و بر اساس چه معیارهایی سازمان‌دهی و برای شرکت‌کنندگان دعوت‌نامه فرستاده شده است. طبیعی است که چنین وضعیتی برای شماری از دوستان پرسش‌برانگیز و حتی ناخوشایند باشد، زیرا وقتی برنامه‌ای با نام و عنوان «تاجیکان» برگزار می‌شود، انتظار طبیعی این است که روند شکل‌گیری و مشارکت در آن نیز تا حد امکان روشن، شفاف و فراگیر باشد.

پرسش اینجا است که اگر قرار است محفلی به نام تاجیکان برگزار شود، چرا بخش قابل توجهی از تاجیکان از وجود آن بی‌خبر باشند؟ معیار دعوت چه بوده است؟ چه کسانی تصمیم گرفته‌اند که چه افرادی در این گردهمایی حضور داشته باشند؟ آیا این برنامه یک محفل خصوصی و دوستانه بوده است یا برنامه‌ای عمومی با نام و عنوان تاجیکان؟ اگر خصوصی بوده، طبیعتاً برگزارکنندگان حق دارند میهمانان خود را انتخاب کنند، اما اگر با نام تاجیکان و برای نمایندگی از جامعه تاجیک برگزار شده است، انتظار می‌رود روند سازمان‌دهی آن شفاف‌تر و فراگیرتر باشد.
این نکته را از سر مخالفت با اصل چنین برنامه‌هایی نمی‌گویم، برعکس، از برگزاری هر محفلی که به شناخت، همدلی و نزدیکی تاجیکان کمک کند، باید استقبال کرد. نگرانی زمانی آغاز می‌شود که گردهمایی‌هایی که می‌توانند عامل وصل باشند، ناخواسته به عامل فصل تبدیل شوند، زمانی که عده‌ای احساس کنند از دایره این جمع‌ها کنار گذاشته شده‌اند و گروهی محدود درباره مسائلی که به همه مربوط می‌شود، بدون اطلاع و مشارکت دیگران تصمیم می‌گیرند.

اگر قرار است از نام «تاجیکان» استفاده شود، این نام باید بیش از هر چیز نماد همدلی، مشارکت، احترام متقابل و فراگیری باشد، نه نشانه انحصار. تاجیکان در کشورهای مختلف زندگی می‌کنند، دیدگاه‌ها و تجربه‌های متفاوت دارند و طبیعی است که همه را نمی‌توان در یک برنامه گرد هم آورد، اما می‌توان دست‌کم اطلاع‌رسانی شفاف کرد و فرصت مشارکت را برای همه فراهم ساخت.
به باور من، پیش از برگزاری چنین برنامه‌هایی، بهتر است به‌صورت رسمی و عمومی اطلاع‌رسانی شود، هدف، برنامه، برگزارکنندگان و شیوه مشارکت تا حد امکان روشن باشد و سازوکاری در نظر گرفته شود که افراد بیشتری احساس کنند این محفل متعلق به خود آنان نیز هست.
جامعه تاجیک بیش از هر زمان دیگری به اعتماد، گفت‌وگو، همدلی و همکاری نیاز دارد. هیچ فرد یا گروهی مالک نام «تاجیکان» نیست و هیچ محفلی نیز نباید به گونه‌ای برگزار شود که دیگران احساس کنند از این نام و از این جمع کنار گذاشته شده‌اند.

بار دیگر تأکید می‌کنم، اصل گردهمایی و برگزاری چنین محافلی امری نیک و ارزشمند است، اما ارزش آن زمانی بیشتر می‌شود که از انحصار بیرون باشد، شفاف برگزار شود و تا حد امکان زمینه حضور و مشارکت همه تاجیکان را فراهم کند.
محفل تاجیکان باید پلی برای نزدیک‌تر شدن تاجیکان به یکدیگر باشد، نه دیواری میان آنان. اگر هدف ما حفظ فرهنگ، تقویت هویت و ساختن آینده‌ای بهتر است، باید از هر اقدامی که به اعتماد و همبستگی می‌افزاید حمایت کنیم و از هر روشی که ناخواسته موجب فاصله و بی‌اعتمادی می‌شود، پرهیز نماییم.

دکتر نجیب سلام