سفر ابراهیم کالین رییس سازمان استخبارات ترکیه(میت) و حمد بن خمیس معاون رییس شورای امنیت ملی قطر پس از کابل و قندهار روز چهار شنبه 25 سنبله/ شانزدهم سپتمبر سال روان 2026 به اسلام آباد نشان داد که هدف از این سفر میانجگیری میان پاکستان و طالبان بر سر اختلافات و تنش های دوطرف است. ابراهیم کالین در کابل، قندهار و اسلام آباد با مقامات امنیتی و نظامی دو طرف دیدار و گفتگو داشت. او در اسلام آباد با عاصم منیر فرمانده ارتش پاکستان و عاصم مالک رییس آی اِس آی دو فرد اصلی و تصمیم گیرنده در سیاست پاکستان بر سر افغانستان مذاکره کرد.

ترکیه و قطر با برگزاری نشستی میان پاکستانی ها و طالبان در تاریخ 18 و 19 اکتوبر 2025 در دوحه برای بار نخست موفق شدند که میان دوطرف آتش بس برقرار کنند. سپس این میانجی ها مذاکرات اصلی پاکستان و طالبان را از 25 تا 30 اکتوبر 2025 در شهر استانبول ترکیه برگزار کردند. یک گفتگوی دیگر میان آنها در هفتم نوامبر این سال بازهم در استنابول برگزار شد، اما علی رغم کاهش تنش و تا حدی توقف برخورد های نظامی مرزی و بمباران پاکستان بر کابل و مناطق دیگر افغانستان، توافقی بر سر مسایل اصلی اختلافات به خصوص بر سر تی تی پی حاصل نشد. این عدم موفقیت در مذاکرات استانبول موجب آن شد که این مذاکرات به یک جریان پایدار با میانجگیری ترکیه میان پاکستان و طالبان تبدیل نشود و در سال 2026 تنش میان پاکستان و طالبان با بمباران هوایی پاکستان بار دیگر بالا گرفت. بمباران هوایی پاکستان بر یک مرکز تداوی معتادان در کابل که در شانزدهم مارچ 2026 انجام شد صد ها تن را در این مرکز درمانی به کام مرگ برد.

در حالی که ترکیه و قطر در تنش های خونین 2026 میان پاکستان و طالبان همچون 2025 اشتیاق زیادی برای میانجیگری نشان نمی دادند، چین در این سال برای میان جیگری وارد شد و مذاکرات یک هفته ای را از اول تا هفتم اپریل 2026 میان دوطرف در شهر ارومچی برگزار کرد. این مذاکرات طولانی که کمتر رسانه ای شد و بسیار حالت رسمی نداشت علی رغم توافقات بر سر تداوم گفتگو برای دریافت طرح جامع حل اختلافات، بازهم به توافق طرفین بر سر اختلافات به خصوص در مورد تی تی پی نیانجامید.

پاکستانی ها پس از حملات هوایی مارچ 2026 سیاست قبلی خود را از فشار مستقیم نظامی با بمباران هوایی در افغانستان و علیه طالبان به کمک نظامی به مخالفان طالبان و ایجاد جبهۀ جنگ از منطقۀ چترال در مرز بدخشان به خصوص در توپخانه نقطۀ مرزی با ولسوالی زیباک ولایت بدخشان تغییر دادند. آنها در تابستان امسال با ایجاد پایگاه در چترال و گرم چشمه برای مخالفان طالبان صد ها نفر را در این پایگاه ها گرد آوردند تا با عبور از مرز بتوانند ولسوالی زیباک و سپس کران و منجان و مناطق دیگر را در بدخشان تصرف کنند و یک جبهۀ جنگ واقعی را علیه طالبان در بدخشان بکشایند. اما این پروژه موفقیتی نداشت و مخالفان طالبان نتوانستند به مناطق مسکونی ولسوالی زیباک وارد شوند. طالبان به شورش ملا جمعه خان فاتح قوماندان خودشان در دروازها نیز پایان دادند و مخالفان طالبان نیز نتواستند از این وضعیت به نفع خود استفاده کنند. طالبان در واقع پروژۀ پاکستان و تلاش مخالفان را برای سقوط بخشی از جغرافیای بدخشان در سال روان ناکام ساختند.

اما حالا چرا بار دیگر ترکیه و قطر، به خصوص ترکیه وارد میدان میانجیگری شد تا طالبان و پاکستان را بسوی توافق بر سر اختلافات ببرد؟
ترکیه یکی از اضلاع مثلث پیمان نظامی مکه با عربستان سعودی است که یک ضلع دیگر آن پاکستان می باشد. هرچند امتناع از سیاست تضعیف امارت اسلامی طالبان و بجای آن تقویت حاکمیت طالبان از همان ابتدا بخشی از سیاست ترکیه و قطر بود، اما وضعیت امروز در خاور میانه، جنگ امریکا و اسراییل با ایران، تقابل ایران با کشورهای عربی و امضای پیمان مکه که ترکیه را بیشتر وارد این بازی کرده است، ترکیه را درگیر حل اختلاف و کم از کم مهارجدی تنش میان پاکستان و طالبان می کند.

ترکیه از اختلاف و تنش پاکستان و طالبان نگران است، چونکه پاکستان در سیاست فشار و تقابل با طالبان در منطقه و حتی جهان تنها است و هیچ یکی از همسایگان دیگر افغانستان و کشورهای منطقه با پاکستان در این سیاست همسویی ندارند. حتی تاجیکستان که در ظاهر کمترین روابط رسمی و دیپلوماتیک با طالبان را دارد نه تنها از فشار و جنگ علیه آنها حمایت نمی کند بلکه با طالبان روابط بسیار نزدیک امنیتی و استخباراتی دارد. نزدیکی هندوستان و طالبان در یکی دو سال اخیر نیز از موارد نگرانی ترکیه است. ترکیه ترس دارد که این نزدیکی می تواند در شرایط حساس خاورمیانه پاکستان را مشغول درگیری های کند که به نزدیکی هند و طالبان ارتباط می گیرد.

هنوز اوضاع خاور میانه و جنگ امریکا و اسراییل با ایران ناپایدار و غیر قابل پیش بینی است. عربستان سعودی به عنوان هم پیمان نظامی ترکیه و پاکستان در تقابل با حوثی های یمن دچار مخمصه شده است. اگر اوضاع بسوی یک جنگ شدید و فرسایشی برود که پای ترکیه و پاکستان دو عضو پیمان مکه به آن کشانده شود، ترکیه می خواهد متحد پاکستانی اش از سوی طالبان تحت فشار و تهدید نباشد. هم چنان ترکیه می خواهد در حالت بحرانی شدن وضعیت و تشدید و گسترش جنگ در خاور میانه، طالبان در کنار پیمان مکه و در همسویی با کشورهای عضو این پیمان قرار داشته باشند. هرچند طالبان نشان داده اند که هرگز در زمین ایران و در کنار جمهوری اسلامی ایران بر ضد عرب ها چه که حتی بر ضد امریکا و اسراییل قرار نمی گیرند، اما ترکیه می خواهد با حل اختلاف یا کم از کم کاهش اختلاف میان پاکستان و طالبان خود را مطیمن سازد. ترکیه می خواهد حتی احتمال بسیار ضعیف همسویی طالبان با ایران در صورت فعال شدن پیمان نظامی مکه در تقابل با حوثی ها و ایران را از میان ببرد تا طالبان در برخورد با پاکستان مورد حمایت نظامی ایران قرار نگیرند.

آیا ترکیه با قطری ها موفق خواهند شد تا میان پاکستان و طالبان توافق برای حل اختلافات و ادعاهای شان ایجاد کنند؟
پاسخ این پرسش نه، بلی است و نه یک نه ای محکم. اختلافات پاکستان و طالبان بر سر تی تی پی و منازعۀ دیورند و مسایل دیگر بسیار پیچیده است که به این آسانی قابل حل نیست. اما ترکیه و قطر ممکن است در شرایط دشوار خاور میانه تنش و برخورد بر سر این اختلافات را کاهش دهند و به تعویق اندازند. طالبان در تقابل و جنگ میان عرب ها و ایران اگر چنین تقابل و جنگی واقع شود، در کنار اعراب قرار می گیرند و این وضعیت کار ترکیه را نیز آسان می کند. ترکیه فعلاً می خواهد مشکل و مانع جدی از سوی طالبان بر سر راه پاکستان هم پیمان مکه نه تنها بوجود نیاید، بلکه در وضعیت کنونی طالبان بخشی از یاران و همراهان این پیمان و بازی های ترکیه، پاکستان و اعراب باشند.

محمد اکرام اندیشمند