اگر هزار یا دو‌هزار نفر از مردم در افغانستان که نسل اندر نسل در جایی از این کشور زندگی کرده باشند و به زبان مختص خود شان سخن بگویند، زبان شان زبان ملی است. چون همان دو هزار نفر بخشی از این مردم، از این کشور و از این ملت افغانستان اند. اگر نپذیریم که زبان آن دو‌هزار نفر ملی نیست چون یک اقلیت بسیار کوچک اند که در فیصدی نفوس نمی آیند، معنی اش این است که ما چیزی را به نام کشور، مردم و ملت افغانستان نمی شناسیم.
بنا بر این، تمام زبان های افغانستان در تمام جغرافیای افغانستان و میان تمام مردم افغانستان، زبان ملی کشور و ملت افغانستان هستند.
اگر ادعا شود و بگوییم که فقط در افغانستان این زبان یا آن زبان ملی است و دیگر زبان ها ملی نیست و غیر ملی است، در این حالت ما مرتکب سه خطا و گناه می شویم؛

۱- خبط شرعی
در شریعت اسلام به خصوص برای مدعیان اعتقاد راسخ به شریعت و حامی و مجری تطبیق شریعت هر سخن و عملی که در آن تعصب و تبعیض نهفته باشد و حتی بوی تعصب بدهد، حرام است و گناه است. به این حدیث پیغمبر اسلام توجه کنید:
لَيْسَ مِنَّا مَنْ دَعَا إِلَى عَصَبِيَّةٍ وَلَيْسَ مِنَّا مَنْ قَاتَلَ عَلَى عَصَبِيَّةٍ وَلَيْسَ مِنَّا مَنْ مَاتَ عَلَى عَصَبِيَّةٍ (هر کس مردم را به تعصب دعوت کند، از ما نیست؛ و هر کس بر اساس تعصب بجنگد، از ما نیست؛ و هر کس با تعصب بمیرد، از ما نیست)

۲ - خطای منطقی و عقلانی
از نظر منطقی و عقلانی نیز این درست نیست که یک زبان یا دو‌ زبان یا بیشتر در یک کشور زبان ملی گفته شود و زبان های دیگر غیر ملی. یا حتی با این ادعا اینگونه تصویر ارایه شود که زبان های مردم دیگر در افغانستان یا هر کشور دیگری، زبان ملی نیست. مگر گویندگان آن زبان بخشی از این ملت و این کشور نیستند؟

۳ - نفی ارزش های انسانی و اجتماعی و‌حقوق مدنی.
دادن این ذهنیت و این تصویر که زبان های بخشی از مردم کشور ما ملی نیست در واقع نفی ‌‌و نادیده گرفتن حقوق مدنی ‌‌و اجتماعی آنان است. این چه ادعا و سخنی است که ما همه به عنوان انسان، مسلمان، هم‌وطن در یک کشور زندگی می کنیم و بعد زبان خود را ملی می گوییم و زبان هموطنان دیگرمان را ملی حساب نمی کنیم.
اگر بحث‌بر سر زبان دفتر و دیوان و زبان تعلیم و تحصیل است، آن زبان، زبان رسمی گفته می شود.

افغانستان دو زبان رسمی دارد که دری/فارسی و پشتو است. این رسمی بودن دو زبان به معنی این نیست که فقط این دو زبان ملی اند و زبان های دیگر مردم افغانستان ملی نیستند.
اگر چنین چیزی در قانون اساسی گذشته هم نوشته شده باشد که از میان زبان های افغانستان فقط فلان زبان ملی است، این نوشته و این تلقی از ملی بودن زبان غلط است.

اگر ملی بودن یک زبان به معنی آن باشد که تمام مردم با داشتن زبان های مختلف با آن زبان میان هم گفتگو کنند و آن زبان، زبان رابطه و تفاهم باشد، این یک بحث جدا است و نمیتوان از آن به ملی بودن و ملی نبودن زبان در افغانستان یا هر کشور دیگر رسید.

محمد اکرام اندیشمند

>>>   لالام جان ما قومیت نیستیم ملیت های افغانستان هستیم هر ملتی زبان ملی خود را دارد