​تاریخ، دادگاهی است که در آن ادعاها با ترازوی «زمان» سنجیده می‌شوند. نگاهی به سده‌های اخیر نشان می‌دهد که ایدیولوژی «پشتونوالی» و جزم‌اندیشیِ «اوغانیزم»، نه به عنوان یک فرهنگ محترم، بلکه به مثابه یک مانیفستِ انحصارگرای سیاسی، در تمامی آزمون‌های خود شکست خورده است.
​
این تفکر در طول تاریخ، برای بقای خود هر بار نقابی تازه بر چهره زده است، اما ماهیت آن دست‌نخورده باقی مانده است:
۱. در لباس شاهی: با تکیه بر استبداد فردی و تبارگرایی، عدالت را قربانی تاج و تخت کرد و میراثی جز تبعید و سرکوبِ سیستماتیک بر جای نگذاشت.
۲. در لباس جمهوری: با شعارهای فریبنده و دموکراسیِ نمایشی، فساد را نهادینه کرد و با تزویرِ مدرن، راه را برای حذفِ «دیگری» هموار ساخت.
۳. در لباس حاکمیت اسلامی: با سوءاستفاده از مقدسات و روایت‌های سخت‌سرانه، تاریکی را بر جامعه مستولی کرد و کرامت انسانی را در پایِ قرائت‌های قبیله‌ای ذبح نمود.

​واقعیتِ تلخ این است که این تفکر، ذاتا با مفاهیم «جامعه انسانی»، «تکثرگرایی» و «عدالت اجتماعی» در تضاد است. تفکری که برتری را در «قبیله» و «تبار» جستجو کند، هرگز نمی‌تواند معماریِ خانه‌ای باشد که همه ساکنانش در آن احساس برابری کنند.
​زمان آن فرا رسیده است که بپذیریم، ساختار شکسته را نمی‌توان با تغییرِ رنگِ نما ترمیم کرد. تا زمانی که ریشه‌های انحصارطلبی و تفکرِ حذفیِ اوغانیزم پابرجاست، هیچ لباسی — چه ردای شاهی، چه کت‌وشلوار جمهوری و چه دستارِ مذهبی — نمی‌تواند قامتی بسازد که در خورِ کرامتِ انسانِ معاصر باشد.
​
جامعه‌ی انسانی، محصولِ خردِ جمعی و پذیرشِ تنوع است، نه خروجیِ فیلترهای صلبِ قبیله‌گرایی و اوغانیزم.
«اوغانیزم» و جزم‌اندیشیِ «پشتونوالی»، دهه‌ها است که با تغییر چهره، بر سرنوشت مردم چنبره زده‌اند، اما خروجی همواره یکسان بوده است: فاجعه و بدبختی!!!

ظریف یزدان‌پرست