هم دموکراسی، هم حقوق بشر و هم سازمان ملل متحد، مهم‌ترین دست‌آوردها و کشف‌های عقلی و مدیریتی و سیاسی تاریخ بشر هستند.
اما تعجب‌برانگیز و تاسفبار است که هرکس یا هر دولت در دنیا، رفتار ضد دموکراسی یا ضد حقوق بشر یا ضد ملل متحد انجام می‌‌دهد، تعدادی از آدم‌های بی‌خبر، بجایی اینکه این رفتار غیر دموکراتیک و ضد حقوق بشر و ضد ملل متحد را تقبیح کنند، خود دموکراسی و حقوق بشر و ملل متحد را ملامت می‌دانند. یعنی بجای اینکه زیرپا شدن و قربانی شدن دموکراسی و حقوق بشر را ببینند، خود دموکراسی را مقصر می‌دانند و این اگر جهل عریان نباشد، سوء تفاهم آشکار است.

دموکراسی برای تغییر دولت‌ها و حکومت‌ها فقط یک راه دارد: رای و اراده مردم.
هرجا، کسی بدون رای مردم به قدرت می‌رسد یا از قدرت برکنار می‌شود، آنجا دموکراسی زیرپا و قربانی شده است.
مثلا من به اثر رای و اراده مردم، رییس جمهور افغانستان شدم. هرگاه قبل از تمام شدن دوره خدمتم، کسی مرا با زور یا با پول یا با هر روش دیگر بجز رای مردم برکنار کند، خلاف دموکراسی رفتار شده و دموکراسی زیر پا شده است. حالا کسی را که باید ملامت کرد، همان کس است که دموکراسی را زیر پاکرده است. ملامت کردن خود دموکراسی در چنین وضعیتی، نافهمی آشکار است.

حقوق بشر نیز عین قضیه است. حقوق بشر یک اندیشه و یک راه حل عقلی است که کسی حق کس دیگر را تلف نکند و همه حقوق هم‌دیگر را رعایت کنند. این هم اخلاقی است و هم باعث صلح و ثبات می‌شود. حالا تعدادی می‌آیند و حقوق بشر را زیرپا می‌کنند و رعایت نمی‌کنند. اینجا حقوق بشر ملامت است یا آن کسی که حقوق بشر را زیرپا کرده است؟
مثلا شما در شهر کابل یک خانه دارید. این حق شما است. کسی می‌آید و این خانه را به زور از شما می‌گیرد. یعنی حقوق بشر را زیر پا می‌کند. حالا حقوق بشر ملامت است یا آن کسی که حقوق بشر را زیر پا کرده است؟

داستان همان داستان دموکراسی است.
ملل متحد نیز یک راه حل مناسب و مسالمت‌آمیز برای حل مشکلات و منازعات جهانی است و اگر به تعهدات آن عمل شود، بسیار مفید است. ملل متحد خودش از خود کدام لشکر و نیرو و پول ندارد که شخصا عمل کند‌. ملل متحد بر اساس تعهدات و همکاری‌ همه کشور‌ها استوار است. حالا اگر کشورها مخصوصا کشورهای زورمند به تعهدات خود و تعهدات جهانی خود عمل نکنند، ملل متحد چه تقصیری دارد. ملل متحد یعنی پابندی هر کشور به تعهدات جهانی برای تامین صلح و کمک به دیگران. اگر همه کشورها به این تعهدات خود پابند باشند برای صلح جهانی بسیار مفید است. اما اگر پابند نباشند، ملل متحد نیرو و توان کنترول ابرقدرت‌ها را ندارد. مقصر هم نیست. مقصر ابر قدرت‌ها هست که ملل متحد را نادیده می‌گیرند.

حالا تعدادی از کشورها هستند که شعار می‌دهند یا از دموکراسی و حقوق بشر و ملل متحد استفاده ابزاری می‌کنند. در این صورت دموکراسی و حقوق بشر و ملل متحد چه تقصیر دارد؟ مثل این است که کسی شعار اسلام بدهد و از اسلام سوء استفاده کند. آیا اسلام مقصر است یا آن شخص؟
بگذریم از اینکه همین بوجی‌های گندم و قطی‌های روغن و دوا و کتاب و معاش معلمی که این روزها در افغانستان به ما می‌رسد، بیشترشان به کمک ملل متحد است. روغن و گندم و دارو اش را می‌گیریم، اما بجای تشکر، دشنام هم می‌دهیم.

نبی ساقی